Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΣΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΠΙΑΝΟ Α΄

Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

Ο χρόνος, θεωρώ, ότι είναι το πιο σημαντικό στοιχείο στην εκτέλεση έργων για πιάνο, αλλά και γενικότερα στην εκτέλεση έργων από οποιοδήποτε όργανο ή από ορχήστρα. Ιεραρχώντας τα διάφορα στοιχεία, τα οποία δομούν τη μουσική, τότε θα κατατάξουμε πρώτο το χρόνο, δεύτερο το ρυθμό, τρίτη τη μελωδία και τελευταία την αρμονία. Ο χρόνος είναι αυτός, που δίνει ζωή σε ένα έργο και γι’ αυτό θεωρούμε ότι είναι το βασικότερο στοιχείο της μουσικής.

Στο Grove Dictionary δίνεται ο ορισμός του ιταλικού όρου tempo ως «the ‘time’ of a musical composition; hence the speed at which its performance proceeds. The French temps normally means either measure or, more usually, beat; Mouvement is French for speed but, as in English and other languages, ‘tempo’ is an acclimatized and common term»[1]. Το Oxford Dictionary ορίζει ως tempo «The speed at which a piece of music is performed»[2].

Καταρχήν είναι πεποίθησή μας ότι ο χρόνος ενός κομματιού πρέπει να είναι ένας και μοναδικός. Δεν μπορεί μια κίνηση να εκτελείται σε διαφορετικούς, κάθε φορά, χρόνους. Κάποτε πιο αργά και άλλοτε πιο γρήγορα[3]. Χρειάζεται κάποια ευαισθησία από μέρους του εκτελεστή, για να μπορεί να διακρίνει ποιος είναι ο κατάλληλος κάθε φορά για κάθε έργο χρόνος. Εάν ένα έργο εκτελεστεί πολύ αργά, τότε χάνει την ζωντάνια του. Εάν πάλιν εκτελεστεί πιο γρήγορα από τον κανονικό χρόνο, τότε καταντά κάπως κωμικό και γελοίο.

---

[1] STANLEY SADIE, The new Grove dictionary of music and musicians, London ⁶1980, τ. 18, σ. 675.

[2] MICHAEL KENNEDY, The concise Oxford dictionary, Oxford University Press, Oxford ³1980, σ. 651.

[3] Βλ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ, Το πιάνο, εκ δεξιών και εξ αριστερών, εκδ. Αγία Ταϊσία, Λευκωσία 1999, σ. 17. Ασφαλώς μιλούμε στην περίπτωση που γίνεται δημόσια εκτέλεση έργων κλασικής μουσικής και όχι όταν ένας εκτελεστής μαθαίνει ένα έργο. Στην τελευταία περίπτωση ο εκτελεστής ασφαλώς αρχικά μπορεί να εκτελεί το έργο σε πιο αργό χρόνο, μέχρις ότου το μάθει και το τελειοποιήσει, οπόταν θα μπορεί να το εκτελέσει στον σωστό χρόνο.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΓΙΑ ΤΑΪΣΙΑ

KΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Α) Ψαλτικὴ τέχνη

1. Ὁ Μέγας Παρακλητικὸς Κανών.
2. Ἰσοκράτημα - Μελοποίηση Ὕμνων.
3. Δέκα μελέτες γιὰ τὴν ψαλτικὴ τέχνη.
4. Ἀπάνθισμα Ἐκκλησιαστικών Ὕμνων.
5. Ἀναλύσεις χαρακτήρων ποιότητας βυζαντινῆς μουσικῆς.
6. Ὕμνοι Δοξασταρίου καὶ Μεγάλης Ἑβδομάδος.

Β) Θεολογικὰ

1.       Τυπικὴ διάταξη τῆς καθ’ ἡμέραν ἀκολουθίας (Βοήθημα γιὰ τὴν ἐκμάθηση τῆς τυπικῆς διατάξεως τῆς Ἐκκλησίας).

2. Ἡ συμβολὴ τῆς ἐκκλησιαστικῆς μουσικῆς στὸ ποιμαντικὸ ἔργο τῆς Εκκλησίας (Διδακτορικὴ διατριβή).
3. Ἄνω σχῶμεν τὰς καρδίας - Τριάντα κείμενα γιὰ τὴν Ὀρθόδοξη πνευματικὴ ζωή.
4. Σημειώσεις Ὑμνολογίας.
5. Κείμενα ἐπὶ ζητημάτων τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς (ἑορτολόγιο, τριῴδιο - πεντηκοστάριο, ὀρθόδοξοι προβληματισμοί).
6. Τὸ μουσικὸ ἔργο τοῦ Οἰκονόμου Χαραλάμπους, Κριτικὴ παρουσί-αση τοῦ Θεωρητικοῦ «Βυζαντινῆς Μουσικῆς Χορδὴ» (Διδακτορικὴ διατριβή).

Γ) Ἁγιογραφία

1. Ἡ Τεχνικὴ τῆς Ἁγιογραφίας (Διάφοροι τρόποι φιλοτεχνήσεως τῶν Ἁγίων Εἰκόνων).
2. Σκίτσα καὶ εἰκόνες, Στὰ πλαίσια μαθημάτων ἁγιογραφίας.

Δ) Ευρωπαϊκὴ Μουσικὴ

α) Θεωρητικὰ βιβλία

1. Ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ ἀριστερών – τὸ πιάνο (Δοκίμιο πάνω σὲ κεφα-λαιώδη θέματα τοῦ ὀργάνου αὐτοῦ).
2. From left and right - the piano.
3. Θεωρία τῆς Μουσικῆς (Συνοπτικὸς καὶ συστηματικὸς τρόπος πα-ρουσιάσεως τῆς Θεωρίας τῆς Εὐρωπαϊκῆς Μουσικῆς).
4. Συνοπτικὸ Λεξικὸ Συνθετῶν – Βασικὲς Φόρμες Μουσικῆς.
5. Ἕξι μελέτες γιὰ τὸ πιάνο.
6. Ἡ ἐξέλιξη τῆς ὄπερας κατὰ τὸν 17^ο καὶ 18^ο αἰῶνα.

β) Συνθέσεις

1. Δέκα Παραλλαγὲς γιὰ Πιάνο Ἔρ. 1 (Σύνθεση: 1988-89. Ἐκτύπω-ση: 1996).
2. Ἀναμνήσεις Ἔρ. 2.
3. Διάλογοι Ἔρ. 3 (Ἐκτύπωση: 2011).
4. Δεκαοκτὼ παραλλαγὲς γιὰ βιολὶ Ἔρ. 4 (Σύνθεση: 1988-89. Ἐκτύ-πωση: 1996).
5. Σουίτα στὴ ρὲ ἐλάσσονα, Ἔρ. 5, Ἀρ. 1.
6. Μινιατούρα γιὰ ὀρχήστρα, Ἔρ. 5, Ἀρ. 2.
7. Πρελούδιο στὴ λὰ ἐλάσσονα, Ἔρ. 5, Ἀρ. 3.
8. Πρελούδιο, Ἔρ. 6, Ἀρ. 1.
9. Μνῆμες Ἀναδυόμενες (Μουσική: Χριστόδουλος Βασιλειάδης. Ποί-ηση: Ρούλα Ἰωαννίδου-Σταύρου).
10. Τὸ Καράβι τῆς Κερύνειας (γιὰ τετράφωνη χορῳδία).
11. Μουσικὴ ἀνθοδέσμη.

Ε) Βυζαντινὴ καὶ Εὐρωπαϊκὴ Μουσικὴ

1. Πρὸς Κύριον – Μελῳδίες Εὐλαβείας (Μελοποιημένα ποιήματα Γέροντος Γερμανοῦ Σταυροβουνιώτου σὲ βυζαντινὴ καὶ εὐρωπαϊ-κὴ μουσικὴ σημειογραφία).
2. Καλημέρα, Χριστέ μου (Ὀκτὼ τραγούδια σὲ βυζαντινὴ καὶ εὐρω-παϊκὴ σημειογραφία σὲ ποίηση τοῦ ἀρχιμ. Νικόδημου Σκρέττα).

ΣΤ) Ἱστορικὰ

1. Ἀναμνήσεις ἀπὸ τὸν ἀγῶνα τῆς Ε.Ο.Κ.Α. τῶν Θεοδόση Παπαχρι-στοδούλου, Μιχάλη Ρωσσίδη και Βασίλη Βασιλειάδη.
2. Ἠρωικὲς μορφὲς τῆς Κυπερούντας

Ζ) Ψυχολογία

1. Ἡ Ψυχολογία τῶν Ὀνείρων.
2. Ὁ Κὰρλ Γκούσταβ Γιοὺγκ καὶ ἡ Μουσική.

Η) Ψηφιακοὶ Δίσκοι

1. Γιὰ τὴν Πίστη καὶ τὴν Πατρίδα.
2. Ἐν ὑψίστοις δόξα, εἰρήνη ἐπὶ γῆς.
3. Πρὸς Κύριον – Μελῳδίες εὐλαβείας.
4. Καλημέρα, Χριστέ μου – Ἐν ὑψίστοις δόξα, εἰρήνη ἐπὶ γῆς.

Θ) Εἰκόνες

1. Παναγία Ὁδηγήτρια
2. Ἁγία Αἰκατερίνη
3. Ἁγία Παρασκευὴ
4. Ἅγιος Πρωτομάρτυς καὶ Ἀρχιδιάκονος Στέφανος.

Ι) Ἀνάτυπα

α. Θεολογικὰ

1. «Ὁ ἀπόστολος Βαρνάβας καὶ ἡ Ἐκκλησία τῆς Κύπρου».
2. «Ἡ ἀρσενοκοιτία στὶς ἐπιστολὲς τοῦ ἀποστόλου Παύλου».
3. «Τὸ αὐτοκέφαλο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κύπρου – Κανονικὴ κατοχύρωση καὶ ἱστορικὴ ἐξέλιξη».
4. «Τὰ ὄνειρα κατὰ τὸν ἅγιο Ἰωάννη τὸν Σιναΐτη καὶ τὸν Κὰρλ Γκουστὰφ Γιούνγκ».
5. «Ἡ συμμετοχὴ τῶν λαϊκῶν στὴν ἐκλογὴ ἐπισκόπων, σύμφωνα μὲ τὸν Καταστατικὸ Χάρτη τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κύπρου».
6. «Ἡ ψαλμῳδία μὲ βάση δύο κείμενα τοῦ Μεγάλου Βασιλείου καὶ Θεο-δώρου τοῦ Στουδίτου».
7. «Τὰ κανονικὰ στοιχεῖα στὴν Τυπικὴ Διάταξη τοῦ ἁγίου Νείλου».

β. Βυζαντινὴ μουσικὴ

8. «Ἡ ἐξέλιξη τῆς Ἑλληνικῆς Δημοτικῆς καὶ Ἐκκλησιαστικῆς Μουσικῆς καὶ ἡ ἐπίδρασή της πάνω στὴ Δυτικὴ Μουσική».
9. «Μουσικὸς Κώδικας Σταυροβουνίου 30 (Καλοφωνικὸν Εἱρμολόγιον τοῦ ἔτους 1823): Ἡ ψαλτικὴ παράδοση στὴν Κύπρο τὸν 19^ο αἰώνα καὶ ἡ σχέση της μὲ τὴν Γ’ Πατριαρχικὴ Μουσικὴ Σχολὴ τῆς Πόλης (1815-1821)».
10. «Τὰ διαστήματα τοῦ διατονικοῦ γένους στὴν ψαλτικὴ τέχνη σύμφωνα μὲ δύο κυπριακὰ θεωρητικά».
11. «Διορθωτικὲς εἰσηγήσεις τοῦ Οἰκονόμου Χαραλάμπους (1940) σὲ σύγ-χρονές του μουσικὲς ἐκδόσεις».
12. «Οἱ χρωματικοὶ ἦχοι τῆς βυζαντινῆς μουσικῆς σύμφωνα μὲ δύο κυ-πριακὰ μουσικὰ θεωρητικὰ (Στυλιανοῦ Χουρμούζιου καὶ Οἰκονόμου Χα-ραλάμπους)».
13. «Ἡ ἔννοια τοῦ χρόνου σύμφωνα μὲ δύο Κυπριακὰ θεωρητικά».
14. «Οἱ χρόες στὴν ψαλτικὴ τέχνη σύμφωνα μὲ δύο Κυπριακὰ Θεωρητικὰ (τοῦ Στυλιανοῦ Χουρμουζίου καὶ τοῦ Οἰκονόμου Χαραλάμπους)».

γ. Εὐρωπαϊκὴ μουσικὴ

15. «Ἡ σημασία τοῦ χρόνου στὴν ἀπόδοση τῶν ἔργων γιὰ πιάνο».
16. «Ἡ ἐκ πρώτης ὄψεως ἀνάγνωση στὸ πιάνο».

Συνοπτικό λεξικό συνθετών - Βασικές φόρμες μουσικής

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ

(φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

Οι εκδόσεις Αγία Ταϊσία έχουν κυκλοφορήσει βιβλίο, με τίτλο «Συνοπτικό λεξικό συνθετών-Βασικές φόρμες μουσικής». Το βιβλίο, το οποίο έχει συστηματικό χαρακτήρα, χωρίζεται κυρίως σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος ονομάζεται «Συνοπτικό λεξικό συνθετών» και περιλαμβάνει τους πλείστους των συνθετών, από την εποχή μπαρόκ ως τις μέρες μας. Το δεύτερο μέρος ονομάζεται «Βασικές φόρμες μουσικής» και περιλαμβάνει τις πιο πολλές και πιο κύριες βασικές φόρμες μουσικής, στη βάση των οποίων έχουν συνθέσει οι διάφοροι μουσουργοί. Στο τέλος, σαν Παράρτημα, παραθέτουμε τις μικρότερες μορφές στη μουσική, μικρό γλωσσάριο καθώς και τις διάφορες πεντάφθογγες κλίμακες. Τέλος παραθέτουμε την ελληνική και ξένη βιβλιογραφία, την οποία χρησιμοποιήσαμε στην παρούσα εργασία.

        Η μελέτη αυτή, καρπός πολυετούς εργασίας, απευθύνεται, κατά πρώτο λόγο, στους μαθητές ωδείων ή μουσικών σχολών, οι οποίοι παρακολουθούν το μάθημα της Ιστορίας και Μορφολογίας της μουσικής αλλά και στους καθηγητές, οι οποίοι διδάσκουν τα μαθήματα αυτά. Τόσο οι μαθητές όσο και οι καθηγητές μπορούν να βρουν εύκολα και ανά πάσα στιγμή οποιοδήποτε συνθέτη ή φόρμα μουσικής ζητούν, αφού η ταξινόμηση και των δύο μερών του βιβλίου (Συνοπτικό λεξικό συνθετών και Βασικές φόρμες μουσικής) έγινε κατά αλφαβητική σειρά. Η παρούσα όμως εργασία μπορεί να φανεί χρήσιμη και για κάθε φιλόμουσο, ο οποίος ενδιατρίβει στο απέραντο μεγαλείο και πλούτο της κλασσικής μουσικής.

        Αναφορικά με τους συνθέτες, που υπάρχουν στο πρώτο μέρος του βιβλίου, αρχικά παραθέτουμε τα βιογραφικά τους στοιχεία - ημερομηνία γεννήσεως και θανάτου καθώς και τα κυριότερα γεγονότα, που σημάδεψαν τη ζωή τους – και ακολούθως παραθέτουμε τα έργα τους. Όσον αφορά τις Βασικές φόρμες μουσικής, στο δεύτερο μέρος, παραθέτουμε συνοπτικά και περιεκτικά τον ορισμό και τη δομή κάθε φόρμας, έτσι ώστε ο μελετητής να αποκτήσει μια σαφή ιδέα για τη φόρμα μουσικής, που ζητά.

Το βιβλίο προλογίζεται από τον αρχιμ. Δρ. Νεκτάριο Πάρη, λέκτορα στο πανεπιστήμιο Μακεδονίας και τιμάται 8 ευρώ. Για πληροφορίες (χονδρική και λιανική πώληση) αποτείνεστε:

Εκδόσεις Αγία Ταϊσία

Σύμης 15, 2044 Στρόβολος,

Λευκωσία Κύπρος

Τηλ.:        00357 22 814777

Φαξ:        00357 22 321342

Email: vas@cy.net

URL: www.chrvas.com

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αναμνήσεις Έρ. 2 – Memeries Op. 2

(Δώδεκα κομμάτια για σόλο πιάνο)

(φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

Πρόσφατα έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Αγία Ταϊσία βιβλίο, το οποίο περιέχει δώδεκα κομμάτια για σόλο πιάνο. Συνθέτης των έργων αυτών είναι ο Χριστόδουλος Βασιλειάδης. Τα κομμάτια αυτά έχουν γραφτεί το 1990, μέσα σε περίοδο εννέα μηνών και είναι εμπνευσμένα από την Ελληνική και Κυπριακή μουσική παράδοση. Το δέκατο κομμάτι είναι μια σπουδή για πιάνο, το ενδέκατο φέρει τον τίτλο «το λαούτο», ενώ το δωδέκατο είναι διασκευή του δευτέρου για δύο πιάνα. Τα περισσότερα από τα έργα αυτά είναι απλά και δεν απαιτούν ιδιαίτερες δεξιοτεχνικές ικανότητες από τον εκτελεστή τους. Το βιβλίο τιμάται 5 Λ.Κ. Για πληροφορίες αποτείνεστε στις εκδόσεις Αγία Ταϊσία, τηλ.: 22 814777.

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΠΕΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΕΠΟΧ

  Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

ι΄. L. v. Beethoven Γ

Για τον Μπετόβεν όλοι οι άνθρωποι ήταν παιδιά του Θεού, γι’ αυτό και πίστευε στο μήνυμα της 9^ης συμφωνίας για να αγκαλιαστούν όλοι οι άνθρωποι μεταξύ τους. Πίστευε ακράδαντα στο δημοκρατικό ιδεώδες.

Μέσα στα έργα του ο Μπετόβεν δέχεται τις καθιερωμένες μορφές της σονάτας και των παραλλαγών, ακόμη και της φούγκας αλλά παράλληλα μέσα στα έργα του προβάλλει τον εαυτό του, στοιχείο καθαρά ρομαντικό. Τα ιδεώδη του είναι οικουμενικά. Είναι ο συνδετικός κρίκος που συνδέει τον κλασικισμό με τον ρομαντισμό.

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΠΕΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΕΠΟΧ

   Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

ι΄. L. v. Beethoven Β

Ο Μπετόβεν ανακουφισμένος έγραψε στον Τράιτσκε: «Σας διαβεβαιώνω, αγαπητέ Τράιτσκε, ότι αυτή η όπερα θα μου χαρίσει τον φωτοστέφανο του μάρτυρα».

Το έργο θεωρείται πολύ πολύπλοκο και απαιτεί εξαιρετική δεξιοτεχνία τόσο από τον ορχήστρα όσο και από τους ερμηνευτές. Το έργο έχει φιλελεύθερο πολιτικό χαρακτήρα και παραπέμπει στις αξίες του διαφωτισμού[1]. Η όπερα Φιντέλιο γράφτηκε κατά τη δεύτερη περίοδο της ζωής του Μπετόβεν. Γράφτηκε στα 1805 σε ηλικία τριάντα πέντε χρόνων[2].

(συνεχίζεται)

---

[1] Βλ. Ludwig van Beethoven, NGDMM, τ. 2, σσ. 354-414. KENNEDY, Dictionary, σ. 224.

[2] Λανθασμένα αναφέρεται στο βιβλίο μας «Συνοπτικό Λεξικό Συνθετών & Βασικές Φόρμες Μουσικής» ότι η όπερα «Φιντέλιο» ανήκει στην πρώτη περίοδο της ζωής του Μπετόβεν. Η όπερα ανήκει στην δεύτερη περίοδο, αφού γράφτηκε στα 1805.  Βλ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ, Λεξικό, σ. 20. HEADINGTON, Ιστορία, σ. 222.

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΠΕΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΕΠΟΧ

  Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

ι΄. L. v. Beethoven Β

Το έργο παρουσιάστηκε υπό τον τίτλο Λεονόρα ως τρίπρακτο το 1805 στην Βιέννη, χωρίς όμως να έχει ιδιαίτερη επιτυχία. Το κοινό είχε σοβαρότερα πράγματα να ασχοληθεί, αφού η Βιέννη είχε μόλις καταληφθεί από τον Ναπολέοντα. Όμως και από καλλιτεχνική σκοπιά το έργο είχε εμφανείς αδυναμίες. Το Μάρτιο του 1806 ξαναπαρουσιάστηκε σε δύο πράξεις με σημαντικές διορθώσεις. Η εκδοχή αυτή ονομα΄ζεται σήμερα Λεονόρα 3. Όμως πάλιν δεν είχε επιτυχία. Ο Μπετόβεν τσακώθηκε με τον ιμπρεσάριο και έτσι έγιναν μόνο δύο παραστάσεις.

Τα επόμενα χρόνια δεν παρουσιάστηκε καθόλου το έργο Λεονόρα. Ο Μπετόβεν αποφάσισε να επεξεργαστεί ξανά την όπερα, ενώ προσέλαβε τον Τράιτσκε για να κάνει αλλαγές στο λιμπρέτο του Ζονλάιντερ. Η τελευταί αυτή εκδοχή της όπερας, που ονομάζεται Φιντέλιο έγινε το 1814 και γνώρισε μεγάλη επιτυχία.

(συνεχίζεται)

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΕΡΟΝΤΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟ ΣΤΑΥΡΟΒΟΥΝΙΩΤΗ

 

Χριστόδουλος Βασιλειάδης

Δρ Θεολογίας - Δρ Μουσικολογίας

Καθηγητὴς Μουσικὴ Ἀκαδημία ARTE

«Τὴν πρᾶξιν εὗρες Θεόπνευστε, εἰς θεωρίας ἐπίβασιν»

(Απολυτίκιον, Ἦχος Δ΄) 

Εἶχα τὴ μεγάλη εὐλογία καὶ εὐτυχία νὰ ἔχω πνευματικό μου γιὰ πολλὰ χρόνια τὸν γέροντα Ἀθανάσιο Σταυροβουνιώτη. Γιὰ τριετία, ἀπὸ τὸ 1980 μέχρι τὸ 1983, ἀνεβαίναμε στὸ Σταυροβούνι μιὰ φορὰ τὴν ἑβδομάδα γιὰ ἐξομολόγηση, μὲ ἕναν ἐν Κυρίῳ ἀδελφόν, ὁ ὁποῖος ἀργότερα ἔγινε καὶ μοναχός. Ἀκολούθως γιὰ τέσσερα χρόνια, ἀπὸ τὸ 1983 μέχρι τὸ 1987 συνέχισε ἡ πνευματική μου καθοδήγηση ἀπὸ τὸν γέροντα Ἀθανάσιο ὡς δόκιμος καὶ ἀργότερα ρασοφόρος τῆς Μονῆς Σταυροβουνίου. Εἶναι πολλὲς οἱ ἀναμνήσεις καὶ ὡς ἐκ τούτου ἕνα ἄρθρο θὰ ἦταν μικρὸ γιὰ νὰ χωρέσῃ τὸ μέγεθος καὶ τὴν ἁγιότητα τοῦ ἀνδρός.

Ἡ πρώτη καὶ μεγάλη ἀρετή, ποὺ χαρακτήριζε τὸν γέροντα ἦταν ἡ σιωπή του. Ἐφάρμοζε τὸ ρητὸ «ἢ λέγε τι σιγῆς κρεῖττον ἢ σιγὴν ἔχε» (Εὐριπίδης). Πάντοτε λιγομίλητος καὶ συνεχῶς προσευχόμενος μᾶς ἔδινε τὸ καλὸ παράδειγμα μὲ τὴν ὅλη του βιωτή παρὰ μὲ τοὺς λόγους του. Στὴν ἐξομολόγηση πάλιν δὲν ἔλεγε πολλὰ λόγια, ἀντίθετα ἦταν λακωνικός, πρᾶγμα τὸ ὁποῖο ἐφάρμοζαν πολλοὶ ἐνάρετοι πνευματικοί. Ἐφάρμοζε πάλιν τὴ ρήτρα «τὸ λακωνίζειν ἐστὶ φιλοσοφεῖν» (Χίλων ὁ Λακεδαιμόνιος). Στὸ μυστήριο τῆς μετανοίας - ἐξομολογήσεως δὲν θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε ὅτι ἦταν αὐστηρός, ἀφοῦ πολλὲς φορὲς ἐφάρμοζε τὴν οἰκονομία, ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπε.

 Ἔγινε μέτοχος στὴν ἀρετὴ τόσων ἁγίων ἀνδρῶν, ποὺ ἔζησαν καὶ ἁγίασαν στὸ μοναστήρι, καὶ αὐτὴ τὴν ἐμπειρία δὲν τὴν κράτησε γιὰ τὸν ἑαυτό του, ἀλλὰ ὡς καλὸς καὶ πιστὸς δοῦλος τοῦ Κυρίου τὴν μεταλαμπάδευσε καὶ στοὺς ὑποτακτικούς του ἀλλὰ καὶ στὰ πνευματικοπαίδια του καὶ ὄχι μόνον.

Σὲ ὅλη του τὴ ζωὴ ἐφάρμοσε τὶς ἐντολὲς τοῦ Κυρίου, γι’ αὐτὸ καὶ ἔγινε δοχεῖο τῆς χάριτος τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Μεγάλη ἀγάπη πρὸς τὸ Θεὸ καὶ τὰ πλάσματά του, ἀπέραντη ταπεινοφροσύνη, πίστη, ἐγκράτεια καὶ ἄσκηση ἦταν λίγες ἀπὸ τὶς πολλὲς ἀρετὲς τοῦ γέροντα Ἀθανάσιου Σταυροβουνιώτη.

Ἡ ἄσκηση, ὅσο τοῦ ἐπέτρεπαν οἱ δυνάμεις του, ἦταν ἐπὶ καθημερινῆς βάσεως. Ἀπὸ μικρὸς ἐργαζόταν στὰ χωράφια τῆς Μονῆς, ἐφαρμόζοντας τὸ τοῦ ἀποστόλου Παύλου «ἀλλ’ ὑποπιάζω μου τὸ σῶμα καὶ δουλαγωγῶ, μήπως ἄλλοις κηρύξας αὐτὸς ἀδόκιμος γένωμαι» (Α΄ Κορ., 9, 27). Στὶς ἀκολουθίες πάντα πρῶτος νὰ μᾶς δώσῃ τὸ καλὸ παράδειγμα. Ὄρθιος πάντοτε, παρὰ τὴ φυσικὴ κόπωση, ἀσκοῦσε τὸ σῶμα του, ἔτσι ὥστε νὰ ὑποτάξῃ τὴν σάρκα στὸ πνεῦμα. Ἔδωσε τὴ μαρτυρία καὶ τὸ μαρτύριο τῆς συνειδήσεως, ἐφαρμόζοντας τὴν πατερικὴ ρήση: «Δὸς αἷμα ἵνα λάβῃς Πνεῦμα». Ἄνθρωπος ἐγκρατὴς ἔφτασε στὴν ἀπάθεια, ἀφοῦ σὲ προσωπική του μαρτυρία μοῦ ἀνέφερε ὅτι δὲν γνώριζε τὶ θὰ πῇ σαρκικὸς πόλεμος, χάρισμα καὶ αὐτὸ ἀπὸ τὸν δωρεοδότη Χριστό. Ἔβλεπε τοὺς πάντες σὰν πλάσματα τοῦ Θεοῦ, ἀνεξαρτήτως φύλου.

Ἀπέραντη πίστη ἦταν μιὰ ἄλλη του ἀρετή. Δὲν περίμενε ἀπὸ ἕνα θαῦμα γιὰ νὰ πιστέψῃ, ἀλλὰ εἶχε ὅλη του τὴν σκέψη καὶ καρδία πρὸς τὸν Κύριο. Μιὰ φορὰ τοῦ ἀνέφερα ὅτι στὶς εἰδήσεις εἶπε ὅτι οἱ καιρικὲς συνθήκες θὰ ἦταν καλὲς ἐκείνη τὴ μέρα. Τότε ὁ γέροντας μὲ ἐπέπληξε καὶ μοῦ εἶπε ὅτι δὲν πρέπει νὰ περιμένουμε ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους νὰ μᾶς ποῦν γιὰ τὸν καιρό, ἀλλὰ νὰ ἔχουμε τὴν πίστη μας ἀκλόνητη πρὸς τὸν Θεό.

Ἀλλὰ αὐτὸ ποὺ χαρακτήριζε τὸν γέροντα Ἀθανάσιο Σταυροβουνιώτη ἦταν ἡ μεγάλη του ταπεινοφροσύνη. Παρ’ ὅλη του τὴν ἀρετή, ποὺ τὸν διέκρινε καὶ τὸ ὕψος ἁγιότητας, στὸ ὁποῖο ἔφτασε, δὲν εἶχε μεγάλη ἰδέα γιὰ τὸν ἑαυτό του, ἀλλὰ πάντοτε ἐταπείνωνε τὸν ἑαυτό του μπροστὰ στοὺς ἄλλους. Συχνὰ μοῦ ἔλεγε τὸ τοῦ προφήτου «ὡς ράκος ἀποκαθημένης πᾶσα ἡ δικαιοσύνη ἡμῶν» (Ἠσαΐα, 64, 6). Προτιμοῦσε πάντοτε τὴν ἀφάνεια, σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν ἀχαρακτήριστη τακτική, ποὺ ἐπεκράτησε σήμερα, νὰ αὐτοπροβαλλόμαστε ὡς ἅγιοι, χαρισματοῦχοι, διορατικοὶ καὶ προορατικοί, ποὺ ἔχουμε δεῖ τὸ ἄκτιστο φῶς κλπ.

Ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἐντολῆς τῆς ἀγάπης πρὸς τὸν συνάνθρωπο ἦταν ἡ καθημερινὴ ἐνασχόλησή του γιὰ δεκαετίες, τόσο ὡς μοναχὸς ὅσο καὶ ὡς ἡγούμενος τῆς Μονῆς Σταυροβoυνίου. Προτοῦ ἔλθουν οἱ νέοι μοναχοὶ καὶ ἐπανδρώσουν τὴ Μονή, ἔπρεπε νὰ κάνῃ τὶς ἀκολουθίες στὴν ἐκκλησία, νὰ περιποιηθῇ τους προσκυνητὲς καὶ νὰ φροντίσῃ τοὺς γέροντες μοναχούς. Αὐτὰ ὅλα τὰ ἔκανε μόνος του, μέχρι ποὺ ἀντάμειψε ὁ Θεὸς τοὺς κόπους του, μεγαλώνοντας τὴ συνοδεία τῆς Μονῆς. Ἡ ἀγάπη του πρὸς τὸ συνάνθρωπο φαίνεται καὶ ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ἐξομολογοῦσε ἐπὶ καθημερινῆς βάσεως τοὺς μοναχούς, τοὺς προσκυνητὲς καθὼς καὶ μερικὰ ἀπὸ τὰ γυναικεία μοναστήρια τῆς Κύπρου. Μιὰ φορὰ ἀνέφερα στὸν γέροντα ὅτι ἔφερα ἕνα γλύκισμα γιὰ τοὺς πατέρες τῆς Μονῆς. Ὁ γέροντας τότε μὲ ἐπέπληξε, λέγοντάς μου ὅτι οἱ μοναχοὶ δὲν τρῶνε γλυκίσματα καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ τὸ δώσω σὲ φτωχή οἰκογένεια.

Ἡ μεγάλη του ἀγάπη καὶ ὁ ἔρωτας πρὸς τὸν Θεάνθρωπο Κύριό μας Ἰησοῦ Χριστὸ φαίνεται καὶ ἀπὸ τὴν ἀδιάλειπτη προσευχή, ποὺ ἐξασκοῦσε. Μὲ τὸ κομποσχοίνι στὸ χέρι προσευχόταν στὸν Θεό, λέγοντας νοερὰ τὴ μονολόγιστη εὐχή, «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με τὸν ἁμαρτωλόν».

Ὅσον ἀφορᾶ τὴ ψαλμῳδία, μᾶς δίδασκε ὅτι σκοπὸς τῶν μοναχῶν ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν τῷ κόσμῳ χριστιανῶν δὲν εἶναι ἡ μουσικὴ ἀλλὰ ἡ κατανόηση τοῦ ποιητικοῦ κειμένου καὶ ἡ προσευχή. Μᾶς ἔλεγε τὸ τροπάριο «Πολλάκις τὴν ὑμνωδίαν ἐκτελῶν, εὑρέθην τὴν ἁμαρτίαν ἐκπληρῶν, τῇ μὲν γλώττῃ ἄσματα φθεγγόμενος, τῇ δὲ ψυχῇ ἄτοπα λογιζόμενος...» (ἀπὸ τὰ κατανυκτικὰ Ἀπόστιχα τῶν Αἴνων τοῦ Γ΄ ἤχου).

Ἡ Μονὴ Σταυροβουνίου ἦταν καὶ εἶναι ὑπόδειγμα μοναδικῆς (μοναχικῆς) πολιτείας. Δὲν ἄρεσαν στὸν γέροντα Ἀθανάσιο Σταυροβυνιώτη τὰ γέλια καὶ οἱ φλυαρίες. Μιὰ φορὰ ποὺ μιλοῦσα μὲ ἕνα φίλο μοναχὸ καὶ γελούσαμε, μᾶς ἐπέπληξε, ἀφοῦ αὐτὸ ἦταν ἀνάρμοστο πρὸς τὴν μοναχικὴ ζωή, μιμητὴς τοῦ Κυρίου γενόμενος, ἀφοῦ τὸν Ἰησοῦ Χριστὸ τὸν εἶδαν πολλὲς φορὲς κλαίοντα, οὐδέποτε δὲ γελῶντα.

Συχνὰ μᾶς ἔλεγε τὴν παροιμία «Ὁ ἄνθρωπος εἶναι ὁ τόπος καὶ ὁ τόπος εἶναι ἔρημος». Ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμή, ποὺ ἄρχισε νὰ ἐπανδρώνεται ἡ Μονὴ Σταυροβουνίου, φρόντισε νὰ λειτουργῇ ὁμαλὰ ὁ μοναχικὸς βίος καὶ νὰ ἔχη ὁ κάθενας τὸ διακόνημά του. Μόλις πρωτοπῆγα στὴν Μονή, μοῦ ἀνέφερε ὅτι τοῦ εἶπαν ὅτι εἶμαι καλὸς στὰ καλλιτεχνικὰ καὶ ὅτι θὰ εἶχα τὸ διακόνημα τῆς ἁγιογραφίας. Πράγματι ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμὴ μὲ ἔστειλε στὸ Ἅγιο Παντελεήμονα Ἀχερά, στὸ ἀείμνηστο γέροντα Γαβριὴλ Σιόκουρο, ὅπου καὶ ἔμαθα τὴ φιλοτέχνηση τῶν ἁγίων εἰκονων. Αὐτὸ τὸ διακόνημα ἐξάσκησα καὶ κατὰ τὴ διάρκεια τῶν τεσσάρων χρόνων, ὅπου ἐγκαταβίωσα στὴν Μονὴ Σταυροβουνίου.

        Θεωροῦμε τέλος ὡς μεγάλη εὐλογία καὶ παρρησία πρὸς τὸν Θεὸ τὸ γεγονὸς ὅτι κοιμήθηκε τὴ μέρα τῆς ὀνομαστικῆς του ἑορτῆς.

Αἰνωία αὐτοῦ ἡ μνήμη!

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΠΕΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

   Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

ι΄. L. v. Beethoven A

O Λ. φ. Μπετόβεν γεννήθηκε στη Βόννη στα 1770 και πέθανε στην Βιέννη στα 1827 σε ηλικία πενήντα επτά χρόνων[1]. Ονομάστηκε Σαίξπηρ της μουσικής, γιατί η μουσική του αγγίζει το βάθος της ανθρώπινης ψυχής. Θεωρείται ο τελευταίος των κλασσικών συνθετών και ο πρώτος των ρομαντικών

Έγραψε μεταξύ άλλων και μία μόνο όπερα, τη «Φιντέλιο»[2]. Η όπερα αυτή είναι σε δύο πράξεις σε λιμπρέτο μιας παλαιότερης γαλλικής όπερας, της Léonore ou L’ amour conjugal του Ζαν-Νικολά Μπουϊγί, όπως διασκευάστηκε στα γερμανικά, πρώτα από τον Josef Sonnleithner και στη συνέχεια από τον Γκέορκ Τράιτσκε.

(συνεχίζεται)

---

[1] Βλ. KENNEDY, Dictionary, σσ. 59-61. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, Μουσική, σσ. 82-84.

[2] Fidelio oder Die eheliche Liebe (Fidelio, or Married Love). Βλ. KENNEDY, Dictionary, σ. 224.

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΠΕΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

   Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

θ΄. W. A. Mozart Γ

Ο Μότσαρτ, προτού αρχίσει να γράφει μια όπερα, διάβαζε πολλές ιστορίες, προτού διαλέξει αυτήν, που θα χρησιμοποιούσε ως λιμπρέτο για την όπερα που θα έγραφε.

Ο Μότσαρτ πέθανε, αφού μετάλαβε του σώματος και του αίματος του Χριστού, συζητώντας με τον μαθητή του Süssmayr για το Ρέκβιεμ που έγραφε, το οποίο όμως δεν πρόλαβε να τελειώσει. Το τελείωσε αργότερα ο μαθητής του.

Ο συγγραφέας Stendhal είπε για την όπερα «Οι γάμοι του Φίγκαρο» ότι «όλοι οι χαρακτήρες μετατρέπονται σε άτομα τρυφερά και φλογερά. Η όπερα του Mozart είναι ένας υπέροχος συνδυασμός από πνεύμα και μελαγχολία, που παραμένει ακόμη χωρίς το παράλληλό του»[1].

(συνεχίζεται)

---

[1] Βλ. HEADINGTON, Ιστορία, σ. 218.

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΠΕΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

  Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

θ΄. W. A. Mozart B

Στη πολύ σύντομη ζωή του ο Μότσαρτ παρήγαγε ένα τρομερά μεγάλο όγκο μουσικής. Όμως το βάθος της μουσικής του Μότσαρτ είναι τεράστιο. Απόδειξη τούτου είναι το γεγονός ότι κάποιοι υποστηρίζουν ότι η όπερα «Ντον Τζιοβάνι» είναι έργο κωμικό ενώ κάποιοι άλλοι ότι είναι έργο τραγικό. Ένας κριτικός στο Βερολίνο έγραψε ότι η όπερα «Ντον Τζιοβάνι» φτιάχτηκε από καπρίτσιο, φιλοδοξία αλλά όχι από την καρδιά. Ο Μπετόβεν όταν μιλούσε για τον Haydn και τον Mozart έλεγε «αυτοί οι δύο μεγάλοι άντρες»[1].

Ο Μότσαρτ, συγκρίνοντάς τον με άλλους μεγάλους συνθέτες, θα μπορούσαμε να διαπιστώσουμε ότι είναι αυτός που μας προσφέρει την πιο εύκολη ευχαρίστηση. Όμως παράλληλα είναι και πολύ δύσκολο το εγχείρημα να εκτιμηθεί το έργο του[2]. Η χρυσή εποχή που έζησε ο Μότσαρτ είχε το χαρακτηριστικό γνώρισμα ότι ήδη οι διάφορες φόρμες μουσικής, όπως η σονάτα και η όπερα, ήταν ήδη εδραιωμένες. Την εποχή εκείνη η σύνθεση της συμφωνικής ορχήστρας, όσον αφορά τις συμφωνίες αλλά και τις όπερες, είχε σταθεροποιηθεί.

(συνεχίζεται)

---

[1] HEADINGTON, Ιστορία, σ. 211.

[2]  Για τον Ε. Grieg ο Μότσαρτ ήταν «σαν θεός», για τον Wagner «μια θεϊκή ιδιοφυΐα», για τον Richard Strauss «ο πιο θείος από όλους του μεγάλους συνθέτες», ενώ ο Π. Ι. Τσαϊκόφσκι δήλωσε για τον Μότσαρτ ότι «Αυτός ο αγνός και ιδανικός δάσκαλος είναι το είδωλό μου». Βλ. HEADINGTON, Ιστορία, σ. 213.

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΠΕΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

 Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

θ΄. W. A. Mozart A

 

Ο Βόλφγκαγκ Αμαντέους Μότσαρτ γεννήθηκε στο Σάλτσμπουρκ της Αυστρίας στα 1756 και πέθανε στη Βιέννη στα 1791[1]. Από την ηλικία των τριών χρόνων έπαιζε πιάνο και συνέθετε από την ηλικία των τεσσάρων. Σε ηλικία δεκατριών χρόνων έγινε ο πρώτος βιολιστής στην ορχήστρα του πρίγκιπα αρχιεπισκόπου του Σάλτσμπουρκ. Στα 1781 ο Μότσαρτ εγκατέλειψε τη θέση του στην αυλή του αρχιεπισκόπου του Σάλτσμπουρκ και αποφάσισε να συνεχίσει σαν ανεξάρτητος συνθέτης. Τον Αύγουστο του 1782 παντρεύτηκε την Κωνστάντζα Βέμπερ. Τότε η Κωστάντζα ήταν είκοσι χρόνων και ο Μότσαρτ είκοσι έξι. Πέθανε σε ηλικία τριάντα πέντε χρόνων.

Έγραψε μεταξύ άλλων και είκοσι μία όπερες[2], από τις οποίες ξεχωρίζουν ο «Μαγικός Αυλός» (1787), «Δον Ζουάν» (1787), «Βαστιανός και Βαστιανή» (1768), «Οι γάμοι του Φίγκαρο»[3] (1786), «Έτσι κάνουν όλες» (1790) κ.α. Έγραψε όπερες στα ιταλικά και στα γερμανικά. Η μουσική του Μότσαρτ δεν παρουσιάζει το δημοφιλές χρώμα ή το χωριάτικο χιούμορ, που βρίσκουμε στον Haydn ή στον Beethoven. Μόνο στο «Μαγεμένο Αυλό» συναντούμε ένα πιο λαϊκό ύφος. Η όπερα αυτή ήταν πολύ δημοφιλής και παρουσιάστηκε ακόμη και στην Αγγλία. Όμως ήταν εμπνευσμένη από τον τεκτονισμό, στον οποίο ήταν μέλος. Η ενορχήστρωση της όπερας «Οι γάμοι του Φίγκαρο» κατηγορήθηκε ότι ήταν τεχνητή, βαριά και παραφορτωμένη. Όμως η όπερα αυτή είναι υπέροχη ψυχαγωγία. Παράλληλα όμως είναι πολύ όμορφη και τρυφερή. Και όπως συμβαίνει με όλες τις μεγάλες κωμωδίες, έτσι και ο Μότσαρτ κάνει σχόλια πάνω στην ανθρώπινη φύση.

(συνεχίζεται)

---

[1] Βλ. Wolfgang Amadeus Mozart, NGDMM, τ. 12, σσ. 680-752. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, Μουσική, σσ. 79-82.

[2] Στις συνθέσεις του περιλαμβάνονται δώδεκα μεγάλου μήκους όπερες. Βλ. KENNEDY, Dictionary, σσ. 432-436.

[3] Η όπερα αυτή καθώς και ο «Ντον Τζιοβάνι» που συντέθηκε τον επόμενο χρόνο είχαν θαυμάσιες επιτυχίες. Όμως οικονομικά δεν τα πήγαινε και πολύ καλά, αφού κέρδισε εκατό δουκάτα για την όπερα «Ντον Τζιοβάνι». Βλ. HEADINGTON, Ιστορία, σ. 208. Όταν ο αυτοκράτορας διόρισε το Μότσαρτ στη θέση του αυλικού συνθέτη στα 1787, ο μισθός του δεν ξεπερνούσε τις εκατό λίρες το χρόνο.