ΤΟ ΦΩΣ ΣΟΥ ΛΥΤΡΩΤΗ

Στίχοι: αρχιμ. Νικόδημου Σκρέττα

Μουσική: Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία Αλεξία Φιλίππου) 

Δός μας ταπείνωση, Χριστέ
Πατέρα, Πλάστη κι Οδηγέ.
Δός μας τ’ ανέσπερο το φώς,
γίνε για μας ο λυτρωμός.

Μείνε Σωτήρας κι Αδελφός,
παντοτινός μας αρχηγός
στο διάβα της ζωής μας
στα βάθη της ψυχής μας.

Σκοτάδι γύρω πνιγηρό,
πλάνης ανάσασμα πικρό,
για ίδες, Πατέρα, προχωρούν
μεσ’ στην καρδιά μας θε να μπούν.

Το φώς… το φώς Σου, λυτρωτή,
που τα σκοτάδια πυρπολεί,
Χριστέ μου, αυτό ποθούμε,
προσμένουμε, ζητούμε.

ΑΣΤΡΑΠΗ

Στίχοι: αρχιμ. Νικόδημου Σκρέττα

Μουσική: Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία Αλεξία Φιλίππου)

Αστραπή στη ματιά μας θα λάμπει,
στην καρδιά μας μια φλόγα τρανή,
στης Αλήθειας τ’ ατέρμονα θάμπη
φωτισμέν’ η ψυχή μας θα ζεί.

Αδερφοί, μη δειλιάστε στην πάλη,
στην αντάρα της μάχης ορθοί,
τ’ αγριοβόρια θα ορμήξουνε πάλι,
στη γαλήνη μας μπόρα θα ‘ρθεί.

Μπρός, αδέρφια, κι ο δρόμος μεγάλος
κι είν’ η στράτα μας πόνος σκληρός,
ποθητής στης αλήθειας το κάλλος
πρέπει να ‘ ναι κανείς τολμηρός.

Τα σκοτάδια πλακώνουν τη γή μας,
πλάνης λόγια τ΄ αυτιά μας ακούν,
αστραπή στην ψυχή δυναμή μας,
μύρια στόματ’ αλήθεια θα πούν.

Παλληκάρια ριχτείτε στη μάχη
λαβωμένες καρδιές καρτερούν,
μύριες θλίψεις ο πόθος μας θα ‘χει
τ’ ό,τι ζούμε και κείνες να βρούν.

Στου Χριστού το Πανάγιο Βασίλειο
έναν ύμνο η ψυχή μας θα πεί,
για να βρεί τον ανέσπερο «Ήλιο»
και να γίνει φωτιά κι Αστραπή.

ΑΔΕΛΦΕ ΜΟΥ ΠΡΟΧΩΡΑ

Στίχοι: αρχιμ. Νικόδημου Σκρέττα

Μουσική: Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Σκίτσο: Χριστόδουλου Βασιλειάδη)

Αδερφέ μου προχώρα
στον σκληρό Γολγοθά,
για να φτάσεις στη χώρα,
που θα βρείς τη χαρά.

Θα ‘χει ο δρόμος τριβόλια,
θα ‘χει αγκάθια σκληρά,
πειρασμούς, αγριοβόρια,
μα περπάτα γερά.

Στο στενό μονοπάτι,
που τραβάει προς το φώς,
προς τ’ απέραντα πλάτη,
δεν θα ζεις μοναχός.

Στην πανώρια σου πάλη
θα ‘ναι δίπλα σου ορθός,
Αδερφός κι οδηγός σου
ο Χριστός και Θεός.

ΤΟ ΚΑΡΑΒΙ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΕΙΑΣ

Στίχοι: Ρούλα  Ιωαννίδου Σταύρου

Μουσική: Χριστόδουλος Βασιλειάδης

Καράβι που ξεκίνησες

απ' των καιρών τα βάθη

και στο σκαρί σου φόρτωσες

της Κύπρου τ' άγια πάθη,

πάρε και τις ελπίδες μας
στα πέλαγα σεριάνι

ταξίδεψε τις μνήμες μας

στης γης κάθε λιμάνι.

 

Από το Μικρολίμανο

άπλωσε την καρδιά σου

να φτάσουν ως την πόλη μας

τα ολόλευκα πανιά σου.

Μαζί θα ταξιδέψουμε,

μαζί θα πορευτούμε

για της Κερύνειας την ακτή

τ' αδέρφι σου να βρούμε.

 

Με το μεγάλο μάτι σου

τους πόθους μας κοιτάζεις

κι η Ιστορία ξαγρυπνά

στο κάστρο αναγαλλιάζει.

Σμίγουν αιώνες και καιροί

σφιχτά στο πέρασμά σου

και γράφουν με τη Λευτεριά

το καλωσορισμά σου.

ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ

Στίχοι: αρχιμ. Νικόδημου Σκρέττα

Μουσική: Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Σκίτσο: Χριστόδουλου Βασιλειάδη)

Μάνα, δος μου την ευχή σου,
σε ταξίδι μακρινό
φεύγει απόψε το παιδί σου,
δέξου το χαιρετισμό.

Το πικρό ποτήρι πιές το
του σκληρού του χωρισμού
το «’χε γειά, παιδί μου», πες το
τ’ άραχνου του μισεμού.

Έχε γειά, γλυκειά μου μάνα,
προσευχήσου στο Χριστό
δρόμοι, μονοπάτια πλάνα
μη και μπουν στο λογισμό,

Μη και κλέψουν της καρδιάς μου
τον ολόλευκο ανθό,
μη γητέψουν της χαράς μου
τον γοργόφτερον αητό.

Δός μου την ευχή σου, μάνα,
κει που φεύγω μακριά
σου την κάμω τώρα τάμα
της ψυχής μου την χαρά

να ‘ναι πάντα συντροφιά σου
και γαλήνη στην καρδιά σου
να ν’ αυτή η παρηγοριά σου
στη σκληρή τη μοναξιά.

ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΩΣ ΠΗΓΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ B

(Σκίτσο: Χριστόδουλου Βασιλειάδη)

Η μουσική θα μπορούσαμε να πούμε ότι δεν έχει όριο ηλικίας. Συνήθως υπάρχει η εντύπωση ότι η μουσική είναι μόνο για τα παιδιά. Αυτό είναι σοβαρό λάθος. Η μουσική απευθύνεται σε όλες της ηλικίες και για όλους τους ανθρώπους. Έχουμε παραδείγματα μαθητών μας, οι οποίοι ξεκίνησαν την εκμάθηση ενός οργάνου ή τη φωνητική μουσική σε ώριμη ηλικία και έφθασαν σε αρκετά αξιοζήλευτο επίπεδο. Επομένως δεν είναι ποτέ αργά για όποιον θέλει να αρχίσει να ασχολείται με τη μουσική.

Τέλος θα ήθελα να σταθώ σε μια λεπτομέρεια, την οποία ίσως να μην έχουμε προσέξει αλλά είναι σημαντική. Βλέποντας την εικόνα της γεννήσεως του Ιησού Χριστού μπορούμε να διακρίνουμε διάφορα γεγονότα, τα οποία συνέβησαν σε διαφορετικές χρονολογίες αλλά στην εικόνα απεικονίζονται όλα μαζί. Με αυτό τον τρόπο βλέπουμε την διαχρονικότητα της μηνύματος των Χριστουγέννων. Στην εικόνα απεικονίζεται ο Ιωσήφ να έχει λογισμούς για το πώς έχει μείνει έγκυος η Παναγία, αφού δεν είχαν σαρκική σχέση. Αυτό συνέβηκε κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης της Παναγίας. Βλέπουμε ακόμη τους ποιμένες, οι οποίοι προσκυνούν το θείο βρέφος. Αυτό συνέβηκε το βράδυ της γεννήσεως του Ιησού. Βλέπουμε τους μάγους να οδηγούνται από το αστέρι προς τη Βηθλεέμ και να προσκυνούν τον Ιησού. Αυτό συνέβηκε δύο χρόνια μετά την γέννηση, όταν ο Ιωσήφ και η Παναγία πήγαν για προσκύνημα στον τόπο όπου γεννήθηκε ο Ιησούς. Βλέπουμε τέλος τις δύο γυναίκες να λούζουν το Ιησού, γεγονός το οποίο συνέβηκε κατά την μετάβαση της Παναγίας, του Ιωσήφ και του Ιησού στην Αίγυπτο. Αυτοί και άλλοι πολλοί είναι οι λόγοι που οι συνθέτες εμπνεύστηκαν από την γιορτή των Χριστουγέννων για να συνθέσουν έργα αφθάστου ωραιότητας.

Ευχόμαστε και σήμερα να αναδειχθούν απόγονοι των μεγάλων αυτών συνθετών, όπως του Bach, του Handel, του Σαιν-Σανς και να υπάρξουν νέες συνθέσεις μέσα στα πλαίσια του 21^ου αιώνα. Ακόμη θα θέλαμε να παροτρύνουμε τους μαθητές του ωδείου μας να ασχοληθούν με την ερμηνεία έργων για διάφορα όργανα, που έχουν συντεθεί για την γιορτή των Χριστουγέννων. Δεν ενδείκνυται να ασχολούμαστε μόνο με τα κομμάτια των εξετάσεων αλλά να κάνουμε και κάποιες χριστουγεννιάτικες ανάπαυλες, οι οποίες αναζωογονούν το ενδιαφέρον του μαθητή στην πορεία του προς την εκμάθηση του οργάνου που διάλεξε για να μάθει.

ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΩΣ ΠΗΓΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ

 ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ

(Πίνακας: Χριστόδουλου Βασιλειάδη)

Γιατί όμως τα Χριστούγεννα είναι πηγή έμπνευσης για τους πλείστους των συνθετών; Με τη γέννηση του θείου βρέφους γίνεται η συνδιαλλαγή μεταξύ Θεού και ανθρωπίνου γένους. Ακόμη με τη γέννηση του Ιησού Χριστού επανεγκαθιδρύεται η θεία ειρήνη (και όχι η ανθρώπινη ψεύτικη ειρήνη) στις ψυχές των ανθρώπων. Κατανοώντας αυτή τη σπουδαιότητα της γιορτής οι συνθέτες, εμπνέονται από αυτή και συνθέτουν εξαίσια έργα απαράμιλλου ωραιότητας. Η γέννηση του θείου βρέφους είναι ένα παγκόσμιο γεγονός. Δεν είναι απλά μια υπερφυσική γέννηση. Οι συνθέτες ψάχνοντας για πηγές, από όπου μπορούν να αντλήσουν την έμπνευσή τους, βρήκαν την πηγή, η οποία τροφοδοτεί τον όλο άνθρωπο, ως ψυχοσωματική ολότητα και οντότητα. Οι μεγάλοι συνθέτες συνθέτουν έργα μεγαλειώδη ακριβώς γιατί η πηγή έμπνευσής τους είναι ένα κοσμοϊστορικό γεγονός, το οποίο σημάδεψε ανεξίτηλα τον ρουν της ιστορίας.

Βλέπουμε το βράδυ της γεννήσεως να συμβαίνουν παράδοξα πράγματα: Οι ποιμένες να καθοδηγούνται από άγγελο για να πάνε να προσκυνήσουνε το θείο βρέφος. Στρατιές αγγέλων να εμφανίζονται στους ποιμένες, δοξολογώντας τον Θεό. Οι μάγοι να βλέπουν το υπερφυσικό αστέρι, το οποίο να τους καθοδηγεί για δύο ολόκληρα χρόνια και τελικά να προσκυνούν τον Ιησού στην οικία, στην οποία διέμεναν κατά την παραμονή τους στη Βηθλεέμ.

Πολλοί λοιπόν από τους συνθέτες ήταν βαθύτατα θρησκευόμενοι άνθρωποι και εμπνεύστηκαν από το γεγονός της κατά σάρκα γέννησης του Θεού Λόγου. Είναι σημαντικό να τονίσουμε τη χρησιμότητα της μουσικής σε όλες τις φάσεις της ζωής του ανθρώπου. Ακούγοντας ο άνθρωπος κάθε είδους ποιοτική μουσική, είτε κλασσική είτε σύγχρονη, ηρεμεί η ψυχή του και γενικά ο όλος άνθρωπος. Αυτή τη ψυχική ειρήνη είναι που μεταδίδουν τα έργα των προαναφερθέντων συνθετών και σε μεταρσιώνουν προς δοξολογία του Θεού.

Η μουσική ακόμη έχει θεραπευτικές ικανότητες, και αυτή της την ιδιότητα εξετάζει ο κλάδος της μουσικοθεραπείας, ο οποίος υπάρχει σε πολλά πανεπιστήμια. Τη μουσική ως μέσο θεραπείας διαφόρων ασθενειών κατανόησαν και οι αρχαίοι λαοί, οι οποίοι την χρησιμοποίησαν σε διάφορες τελετές. Οι αρχαίοι έλληνες χρησιμοποίησαν το κρόταλο του Αρχύτα, ένα κρουστό θα λέγαμε παιδικό όργανο, προκειμένου να παίζουν τα παιδιά με αυτό και να μη σπάνε τα αντικείμενα, που ήταν γύρω τους. Αλλά και πολλοί άλλοι λαοί χρησιμοποίησαν τη μουσική ως μέσο θεραπείας.

Έχει λοιπόν η μουσική τεράστια επίδραση στην ψυχή και στο σώμα του ανθρώπου. Είναι λοιπόν σημαντικό τόσο τα παιδιά όσο και οι μεγάλοι να ασχολούνται με την μουσική. Επιβάλλεται ακόμη και οι γονείς να συμπαραστέκονται στα παιδιά, τα οποία προσπαθούν να μάθουν την τέχνη και επιστήμη της μουσικής. Εάν τα παιδιά αγαπήσουν αυτό που κάνουν, τότε η εκμάθηση της μουσικής θα είναι εύκολη υπόθεση. Εάν αντίθετα θεωρήσουν την εκμάθηση της μουσικής ως αγγαρεία, τότε ότι και να κάνουν θα τους είναι ένα φορτίο δυσβάστακτο. Γι’ αυτό επιβάλλεται ότι κάνουν τα παιδιά να το κάνουν με αγάπη και μεράκι.

(συνεχίζεται)

ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΩΣ ΠΗΓΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

Κάνοντας μια ιστορική αναδρομή στις χριστουγεννιάτικες μελωδίες βλέπουμε ότι από πολύ νωρίς οι συνθέτες αρχίζουν να γράφουν έργα με έμπνευση τα Χριστούγεννα. Τα πρώτα τραγούδια, λιτανείες και ύμνοι για τα Χριστούγεννα ήταν έργα στα λατινικά προορισμένα για την θεία Λειτουργία. Κατά τον 13^ο αιώνα αναπτύσσονται τα κάρολς, γραμμένα στην καθομιλουμένη υπό την επίδραση του αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης.

Ο γερμανός συνθέτης και οργανίστας Heirich Schutz συνέθεσε στα 1664 χριστουγεννιάτικο ορατόριο.

Στην εποχή Μπαρόκ ο Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ έγραψε το χριστουγεννιάτικο ορατόριο για τα Χριστούγεννα του 1734. Το ορατόριο είναι θρησκευτική μουσική χωρίς σκηνική δράση για ορχήστρα, χορωδία και σολίστες. Το χριστουγεννιάτικο ορατόριο του Μπαχ είναι χορωδιακό έργο για σολίστες, χορωδία και ορχήστρα. Το κείμενο είναι του Christian Friedrich Henrici (Picander), και βασίζεται πάνω στην βιβλική ιστορία της γεννήσεως του Ιησού με σχόλια.

Ο George Frideric Handel κατά την ίδια εποχή που έζησε ο Μπαχ συνέθεσε το πασίγνωστο ορατόριο «ο Μεσσίας», σε λιμπρέτο επιλογή από χειρόγραφα του Charles Jennens. Το ορατόριο αυτό συνέθεσε ο Χαίντελ στην αγγλική γλώσσα το 1741, σε ηλικία 56 χρόνων.

Αργότερα, κατά το δεύτερο μισό του 19^ου αιώνα και αρχές του εικοστού ο Καμίλ Σαιν-Σάνς συνέθεσε το Χριστουγεννιάτικο ορατόριο, έργο 12 (στα γαλλικά: Oratorio de Noel). Ο Camille Saint-Saens έγραψε το Ορατόριο σε λιγότερο από ένα δεκαπενθήμερο, γεγονός το οποίο είναι πραγματικός άθλος, και το συμπλήρωσε δέκα μέρες πριν από την πρεμιέρα του τα Χριστούγεννα του 1858. Σημειωτέον ότι στις 16 Δεκεμβρίου, κλείνουν 90 χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου αυτού γάλλου συνθέτη.

Τα Χριστούγεννα είναι η δεύτερη μεγαλύτερη γιορτή της χριστιανοσύνης μετά από το Πάσχα. Το γεγονός της ενανθρωπήσεως του Ιησού Χριστού έχει γίνει πηγή έμπνευσης για πολλούς συνθέτες και για διάφορα σύνολα οργάνων.

(συνεχίζεται)

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΙΑΝΟΥ Β

(Πίνακας: Χριστόδουλου Βασιλειάδη)

7.     Πιάνο της εποχής του Μπετόβεν

Κατά τον 18^ο αιώνα, οι κατασκευαστές πιάνου σταδιακά επέκτειναν το πιάνο. Δύο σημαντικές καινούργιες εξελίξεις ήταν το «escapement action» (δράση διαφυγής) για πιο γρήγορη επανάληψη των φθόγγων (γύρω στο 1770 από τον Stein Augsburg) και τα « damper and soft pedals» (1783 από τους Broadwood στο Λονδίνο). Ειδικά πεντάλς συχνά προστίθεντο για να παράγουν εξοτικά εφφέ.

 

8.     Upright piano

Ο σχεδιασμός του όρθιου πιάνου ήταν ήδη σε χρήση για τους εκτελεστές του harpsichord στον 16^ο αιώνα. Κατά τον 18^ο αιώνα, πολλοί κατασκευαστές, ιδιαίτερα στην Γερμανία, προσπάθησαν να εφαρμόσουν αυτή τη μορφή στο pianoforte. Στα 1800 εφευρέθηκαν τα πρώτα ικανοποιητικά όρθια πιάνα.

 

9.     Square Grand Piano

To «square piano» προήλθε όταν οι γερμανοί κατασκευαστές, ιδιαίτερα ο Johannes Socher στα 1742, προσπάθησαν να προσαρμόσουν το pianoforte του Cristofori στο ορθογώνιο σχήμα του clavichord. Το square piano ήταν δημοφιλές μέχρι το 1900.

 

10.   Πιάνο της ρομαντικής εποχής

Κατά την διάρκεια του 19^ου αιώνα το πιάνο συνέχισε να γίνεται πιο δυναμικό και να ανταποκρίνεται περισσότερο. Οι εξαιρετικές βελτιώσεις ήταν το double-repetition action του Sebastien Erard (Παρίσι, 1821), το οποίο επέτρεπε πολύ γρήγορη επανάληψη. Το πλήρες χυτοσίδηρο πλαίσιο του Alphaeus Babcock (Βοστόνη 1825), η βάση για το σημερινό επεκταμένο πληκτρολόγιο.

 

11.   Σύγχρονο πιάνο με ουρά

Το σημερινό πιάνο με ουρά ενσωματώνει τις καλύτερες ποιότητες των πρώιμων πληκτροφόρων οργάνων. Οι διασταυρώσεις των χορδών, ένας τρόπος να επιτύχεις μεγαλύτερο πλούτο τόνου με το να περνούν περισσότερες χορδές πάνω από το κέντρο του ηχείου, εφευρέθηκαν από τον Alphaeus Babcock στα 1830, αλλά δεν χρησιμοποιήθηκαν στο πιάνο με ουρά μέχρι το δεύτερο μισό του 19^ου αιώνα. Το sostenuto ή μεσαίο πεντάλ εισήχθη στα τέλη του 19^ου αιώνα, επιτρέποντας μεγαλύτερους μουσικούς χρωματισμούς.

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΙΑΝΟΥ

Χριστόδουλος Βασιλειάδης

(Πίνακας: Χριστόδουλου Βασιλειάδη)

 1.     Dulcimer

Ο πρόγονος του πιάνου υπήρξε στο Ιράν λίγο μετά την γέννηση του Χριστού. Υπήρχαν σφυράκια, τα οποία κτυπούσαν τις χορδές πάνω από ένα επίπεδο ηχείο. Αντί να υπάρχουν μηχανικά σφυράκια, οι εκτελεστές χρησιμοποιούσαν δύο ξυλάκια, που τελείωναν με πλατιές λεπίδες.

2.     Clavichord

Κατασκευάστηκε για πρώτη φορά γύρω στα 1400μ.Χ. Ήταν πολύ δημοφιλές τρεις αιώνες μετά στην μουσική του Γ. Σ. Μπαχ.  Όταν ένα πλήκτρο πιεζόταν, μια κάθετη χάλκινη λωρίδα, η οποία εφαπτόταν του πλήκτρου σηκωνόταν προς ένα ζευγάρι χορδών. Το κλαβίχορδο έχει ένα ήσυχο τόνο, αλλά ο τρόπος που ήταν κατασκευασμένο επέτρεπε για ένα έλεγχο χρωματισμών καθώς και βιμπράτο.

3.     Virginal

Το τυπικό virginal είναι ένα μικρό harpsichord με πλήκτρα σε ορθές γωνίες σε ένα ενιαίο σύνολο χορδών. Όταν ένα πλήκτρο πιεζόταν μια κάθετη ράβδος (jack), η οποία κρατούσε ένα δερμάτινο πλήκτρο ή πλήκτρο από φτερό, σηκωνόταν και κτυπούσε τη χορδή, παράγοντας ένα δυνατότερο τόνο από ότι το κλαβίχορδο χωρίς όμως να έχει τη δυνατότητα να κάνει χρωματισμούς.

4.     Spinet

Το spinet αν και καταγόταν από την Ιταλία, τελειοποιήθηκε από Άγγλους κατασκευαστές στα τέλη του 17^ου αιώνα., γύρω στα χρόνια του Χένρυ Πέρσελ. Ο μηχανισμός του jack κτυπά τις χορδές, ακριβώς όπως του virginal, αλλά το σχήμα φτερού επιτρέπει μεγαλύτερες χορδές, αυξάνοντας τον όγκο και επεκτείνει την έκταση σε πέντε οντάβες.

5.     Harpsichord, Cembalo, Clavecin

Το harpsichord απεικονίζεται ήδη από τον δέκατο πέμπτο αιώνα. Η μορφή του harpsichord, όπου τα πλήκτρα είναι σε γραμμή με τις χορδές) έφτασε στο αποκορύφωμά του κατά την περίοδο του Μπαχ και Χαίντελ. Σε αυτό το σχήμα, στη μορφή του σύγχρονου harpsichord, οι χορδές είναι μεγαλύτερες και το όργανο ηχεί πιο δυνατά από το clavichord.

6.     Cristofori Pianoforte

Γύρω στα 1709, Ο Βαρθολομαίος Χριστοφόρι κατασκεύασε διάφορα όργανα σε σχήμα του harpsichord αλλά με μηχανισμό σφυριών, εκπληκτικά σαν τη δράση του σύγχρονου πιάνου. Επειδή οι εκτελεστές μπορούσαν να ελέγξουν το απαλά και δυνατά (piano-forte), το οποίο ήταν αδύνατο σε νυσσόμενα πληκτροφόρα όργανα, ο Χριστοφόρι ονόμασε το καινούργιο όργανο «pianoforte».

(συνεχίζεται)

ΠΕΡΙ ΣΥΜΦΩΝΙΚΗΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΚΥΠΡΟΥ

του Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Πίνακας: Χριστόδουλου Βασιλειάδη)

Τα τελευταία χρόνια το επίπεδο της Κρατικής Ορχήστρας Κύπρου έχει ανεβεί σε αξιοζήλευτα επίπεδα και όντως ήταν αναγκαία η μετονομασία της σε Συμφωνική Ορχήστρα Κύπρου.

Όμως με λύπη μας παρατηρούνται κάποια έκτροπα κατά τη διάρκεια των συναυλιών, για τα οποία κανείς δεν λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα. Πρώτο έκτροπο είναι ότι μερικά άτομα από το ακροατήριο αφήνουν ανοικτά τα κινητά τους τηλέφωνα και κατά την διάρκεια της συναυλίας ταυτόχρονα με τη κλασσική μουσική ακούς και το κινητό τηλέφωνο. Αυτό σε άλλες χώρες είναι επιεικώς απαράδεκτο. Γιατί στην μικρή Κύπρο να μη λαμβάνεται υπόψη; Παλαιότερα σε κάποιες συναυλίες προτού αρχίσει η συναυλία ακουγόταν ηχητικό μήνυμα, το οποίο παρακαλούσε τους ακροατές να σβήσουν τα κινητά τους. Τουλάχιστο στις τελευταίες συναυλίες δεν έχω ακούσει τέτοιο ηχητικό μήνυμα.

Δεύτερο έκτροπο είναι ότι πολλά άτομα από το ακροατήριο δεν έχουν εκπαιδευτεί ότι στα ενδιάμεσα μέρη ενός κοντσέρτου, μιας συμφωνίας, ενός συμφωνικού ποιήματος, μιας σονάτας, μιας σουίτας κλπ. δεν πρέπει να χειροκροτούμε. Και γι’ αυτό ακούς μερικούς μη εκπαιδευμένους στην ακρόαση της κλασσικής μουσικής να χειροκροτούν ενδιάμεσα των κινήσεων. Αυτό το κακό συνήθειο πρέπει να σταματήσει, διότι αφενός μεν δημιουργείται χασμωδία κατά την ώρα της συναυλίας και αφετέρου διακωμωδούμαστε και ενώπιον ανθρώπων, οι οποιοί μας θεωρούν μη μορφωμένους στο άκουσμα της κλασσικής μουσικής.

Αυτά τα ολίγα προς βελτίωση σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα των συνθηκών κάτω από τις οποίες διοργανώνεται μια συναυλία κλασσικής μουσικής.

Μερικές σκέψεις για το κυπριακό τραγούδι στο διαγωνισμό της Eurovision 2005

(Πίνακας: Χριστόδουλου Βασιλειάδη)

Ακούσαμε με πολλή χαρά τη νίκη της Ελλάδας στο φετεινό διαγωνισμό της Eurovision. Όντως της αξίζουν τα συγχαρητήρια, διότι το τραγούδι της ήταν από κάθε άποψη άψογο. Ήταν όμως αναμενόμενο ότι το τραγούδι της Κύπρου θα έπαιρνε μια από τις τελευταίες θέσεις στο διαγωνισμό. Και εξηγούμαι:

Κάποιος που γνωρίζει καλά μουσική, ξέρει ότι για να καταστεί επιτυχία ένα τραγούδι πρέπει ο συνθέτης να ακολουθήσει συγκεκριμένα ρυθμικά, μελωδικά και αρμονικά μοτίβα. Δυστυχώς το κυπριακό τραγούδι δεν πληρούσε ούτε καν στοιχειωδώς τις προδιαγραφές αυτές, για να μπορούσε να επιτύχει μια από τις πρώτες θέσεις στο διαγωνισμό. Έπρεπε όμως αυτοί που επέλεξαν το συγκεκριμένο τραγούδι για να εκπροσωπήσει τον τόπο μας να γνώριζαν μερικά απαραίτητα πράγματα περί μουσικής και συνθέσεως.

Ένας συνθέτης μπορεί κάποιες στιγμές να γράψει τραγούδια που να μπορούν να γίνουν επιτυχίες ενώ κάποιες άλλες στιγμές να γράψει τραγούδια που να είναι καταδικασμένα σε αποτυχία. Δεν συνεπάγεται όμως ότι πρέπει απαραίτητα όλα τα τραγούδια του να είναι ικανά να γίνουν επιτυχία. Πρέπει όμως να έχει το «γνώθι σ’ αυτόν» και η κριτική επιτροπή να μπορεί να διακρίνει, από μουσικής πάντα απόψεως, πότε ένα τραγούδι μπορεί να στεφθεί με επιτυχία ή πότε ένα τραγούδι είναι καταδικασμένο σε αποτυχία.

Σίγουρα όλοι οι παράγοντες, στίχος, χορογραφία, προβολή του τραγουδιού κλπ. παίζουν σημαντικό ρόλο και πρέπει να τους δίνουμε την ανάλογη σημασία αλλά, κατά την ταπεινή μου γνώμη, το σημαντικότερο ρόλο τον παίζει η μουσική και η δομή, όσον αφορά τη σύνθεση, του τραγουδιού.

Εάν παρακολουθήσει και μελετήσει κάποιος τα πλείστα των τραγουδιών, τα οποία έχουν επιτύχει, όχι μόνο στη Eurovision αλλά γενικότερα στο χώρο της μουσικής, θα διαπιστώσει ότι όλα είναι πολύ καλά μελετημένα και εμπνευσμένα από απόψεως συνθέσεως αλλά και εμπνευσμένα ώστε να γίνονται αποδεκτά στις καρδιές του ακροατηρίου. Και ακολουθούν, πάντοτε μέσα στην ελευθερία που έχει ο συνθέτης, συγκεκριμένες μορφές και δομές, οι οποίες είναι ικανές να προδιαγράψουν την επιτυχία του τραγουδιού.

Αυτά τα λίγα γράφονται καλόπιστα και προς προβληματισμό των αρμοδίων.

Χριστόδουλος Βασιλειάδης

ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΩΣ ΠΗΓΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ

(Πίνακας: Χριστόδουλου Βασιλειάδη)

Αγαπητοί φίλοι, συνάδελφοι και μαθητές,

Απόψε, μέσα στο ζεστό αυτό κλίμα της συναυλίας ακούμε εύηχες χριστουγεννιάτικες μελωδίες, τις οποίες με πολύ ζήλο και δεξιοτεχνία προσπαθούν να ερμηνεύσουν οι μαθητές. Ξεκινήσαμε με παραδοσιακά βυζαντινά και κυπριακά κάλαντα και ακολούθησαν έργα από το κλασσικό και σύγχρονο ρεπερτόριο, πλαισιούμενα από χορογραφίες της σχολής μπαλέτου. Στη συνέχεια θα ακούσουμε και έργα μοντέρνου ρεπερτορίου.

Κάνοντας μια ιστορική αναδρομή στις χριστουγεννιάτικες μελωδίες βλέπουμε ότι από πολύ νωρίς οι συνθέτες αρχίζουν να γράφουν έργα με έμπνευση τα Χριστούγεννα. Τα πρώτα τραγούδια, λιτανείες και ύμνοι για τα Χριστούγεννα ήταν έργα στα λατινικά προορισμένα για την θεία Λειτουργία. Κατά τον 13^ο αιώνα αναπτύσσονται τα κάρολς, γραμμένα στην καθομιλουμένη υπό την επίδραση του αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης.

Ο γερμανός συνθέτης και οργανίστας Heirich Schutz συνέθεσε στα 1664 χριστουγεννιάτικο ορατόριο.

Στην εποχή Μπαρόκ ο Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ έγραψε το χριστουγεννιάτικο ορατόριο για τα Χριστούγεννα του 1734. Το ορατόριο είναι θρησκευτική μουσική χωρίς σκηνική δράση για ορχήστρα, χορωδία και σολίστες. Το χριστουγεννιάτικο ορατόριο του Μπαχ είναι χορωδιακό έργο για σολίστες, χορωδία και ορχήστρα. Το κείμενο είναι του Christian Friedrich Henrici (Picander), και βασίζεται πάνω στην βιβλική ιστορία της γεννήσεως του Ιησού με σχόλια.

Ο George Frideric Handel κατά την ίδια εποχή που έζησε ο Μπαχ συνέθεσε το πασίγνωστο ορατόριο «ο Μεσσίας», σε λιμπρέτο επιλογή από χειρόγραφα του Charles Jennens. Το ορατόριο αυτό συνέθεσε ο Χαίντελ στην αγγλική γλώσσα το 1741, σε ηλικία 56 χρόνων.

Αργότερα, κατά το δεύτερο μισό του 19^ου αιώνα και αρχές του εικοστού ο Καμίλ Σαιν-Σάνς συνέθεσε το Χριστουγεννιάτικο ορατόριο, έργο 12 (στα γαλλικά: Oratorio de Noel). Ο Camille Saint-Saens έγραψε το Ορατόριο σε λιγότερο από ένα δεκαπενθήμερο, γεγονός το οποίο είναι πραγματικός άθλος, και το συμπλήρωσε δέκα μέρες πριν από την πρεμιέρα του τα Χριστούγεννα του 1858. Σημειωτέον ότι χθες, 16 Δεκεμβρίου, κλείνουν 90 χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου αυτού γάλλου συνθέτη.

Τα Χριστούγεννα είναι η δεύτερη μεγαλύτερη γιορτή της χριστιανοσύνης μετά από το Πάσχα. Το γεγονός της ενανθρωπήσεως του Ιησού Χριστού έχει γίνει πηγή έμπνευσης για πολλούς συνθέτες και για διάφορα σύνολα οργάνων.

Γιατί όμως τα Χριστούγεννα είναι πηγή έμπνευσης για τους πλείστους των συνθετών; Με τη γέννηση του θείου βρέφους γίνεται η συνδιαλλαγή μεταξύ Θεού και ανθρωπίνου γένους. Ακόμη με τη γέννηση του Ιησού Χριστού επανεγκαθιδρύεται η θεία ειρήνη (και όχι η ανθρώπινη ψεύτικη ειρήνη) στις ψυχές των ανθρώπων. Κατανοώντας αυτή τη σπουδαιότητα της γιορτής οι συνθέτες, εμπνέονται από αυτή και συνθέτουν εξαίσια έργα απαράμιλλου ωραιότητας. Η γέννηση του θείου βρέφους είναι ένα παγκόσμιο γεγονός. Δεν είναι απλά μια υπερφυσική γέννηση. Οι συνθέτες ψάχνοντας για πηγές, από όπου μπορούν να αντλήσουν την έμπνευσή τους, βρήκαν την πηγή, η οποία τροφοδοτεί τον όλο άνθρωπο, ως ψυχοσωματική ολότητα και οντότητα. Οι μεγάλοι συνθέτες συνθέτουν έργα μεγαλειώδη ακριβώς γιατί η πηγή έμπνευσής τους είναι ένα κοσμοϊστορικό γεγονός, το οποίο σημάδεψε ανεξίτηλα τον ρουν της ιστορίας.

Βλέπουμε το βράδυ της γεννήσεως να συμβαίνουν παράδοξα πράγματα: Οι ποιμένες να καθοδηγούνται από άγγελο για να πάνε να προσκυνήσουνε το θείο βρέφος. Στρατιές αγγέλων να εμφανίζονται στους ποιμένες, δοξολογώντας τον Θεό. Οι μάγοι να βλέπουν το υπερφυσικό αστέρι, το οποίο να τους καθοδηγεί για δύο ολόκληρα χρόνια και τελικά να προσκυνούν τον Ιησού στην οικία, στην οποία διέμεναν κατά την παραμονή τους στη Βηθλεέμ.

Πολλοί λοιπόν από τους συνθέτες ήταν βαθύτατα θρησκευόμενοι άνθρωποι και εμπνεύστηκαν από το γεγονός της κατά σάρκα γέννησης του Θεού Λόγου. Είναι σημαντικό να τονίσουμε τη χρησιμότητα της μουσικής σε όλες τις φάσεις της ζωής του ανθρώπου. Ακούγοντας ο άνθρωπος κάθε είδους ποιοτική μουσική, είτε κλασσική είτε σύγχρονη, ηρεμεί η ψυχή του και γενικά ο όλος άνθρωπος. Αυτή τη ψυχική ειρήνη είναι που μεταδίδουν τα έργα των προαναφερθέντων συνθετών και σε μεταρσιώνουν προς δοξολογία του Θεού.

Η μουσική ακόμη έχει θεραπευτικές ικανότητες, και αυτή της την ιδιότητα εξετάζει ο κλάδος της μουσικοθεραπείας, ο οποίος υπάρχει σε πολλά πανεπιστήμια. Τη μουσική ως μέσο θεραπείας διαφόρων ασθενειών κατανόησαν και οι αρχαίοι λαοί, οι οποίοι την χρησιμοποίησαν σε διάφορες τελετές. Οι αρχαίοι έλληνες χρησιμοποίησαν το κρόταλο του Αρχύτα, ένα κρουστό θα λέγαμε παιδικό όργανο, προκειμένου να παίζουν τα παιδιά με αυτό και να μη σπάνε τα αντικείμενα, που ήταν γύρω τους. Αλλά και πολλοί άλλοι λαοί χρησιμοποίησαν τη μουσική ως μέσο θεραπείας.

Έχει λοιπόν η μουσική τεράστια επίδραση στην ψυχή και στο σώμα του ανθρώπου. Είναι λοιπόν σημαντικό τόσο τα παιδιά όσο και οι μεγάλοι να ασχολούνται με την μουσική. Επιβάλλεται ακόμη και οι γονείς να συμπαραστέκονται στα παιδιά, τα οποία προσπαθούν να μάθουν την τέχνη και επιστήμη της μουσικής. Εάν τα παιδιά αγαπήσουν αυτό που κάνουν, τότε η εκμάθηση της μουσικής θα είναι εύκολη υπόθεση. Εάν αντίθετα θεωρήσουν την εκμάθηση της μουσικής ως αγγαρεία, τότε ότι και να κάνουν θα τους είναι ένα φορτίο δυσβάστακτο. Γι’ αυτό επιβάλλεται ότι κάνουν τα παιδιά να το κάνουν με αγάπη και μεράκι.

Η μουσική θα μπορούσαμε να πούμε ότι δεν έχει όριο ηλικίας. Συνήθως υπάρχει η εντύπωση ότι η μουσική είναι μόνο για τα παιδιά. Αυτό είναι σοβαρό λάθος. Η μουσική απευθύνεται σε όλες της ηλικίες και για όλους τους ανθρώπους. Έχουμε παραδείγματα μαθητών μας, οι οποίοι ξεκίνησαν την εκμάθηση ενός οργάνου ή τη φωνητική μουσική σε ώριμη ηλικία και έφθασαν σε αρκετά αξιοζήλευτο επίπεδο. Επομένως δεν είναι ποτέ αργά για όποιον θέλει να αρχίσει να ασχολείται με τη μουσική.

Τέλος θα ήθελα να σταθώ σε μια λεπτομέρεια, την οποία ίσως να μην έχουμε προσέξει αλλά είναι σημαντική. Βλέποντας την εικόνα της γεννήσεως του Ιησού Χριστού μπορούμε να διακρίνουμε διάφορα γεγονότα, τα οποία συνέβησαν σε διαφορετικές χρονολογίες αλλά στην εικόνα απεικονίζονται όλα μαζί. Με αυτό τον τρόπο βλέπουμε την διαχρονικότητα της μηνύματος των Χριστουγέννων. Στην εικόνα απεικονίζεται ο Ιωσήφ να έχει λογισμούς για το πώς έχει μείνει έγκυος η Παναγία, αφού δεν είχαν σαρκική σχέση. Αυτό συνέβηκε κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης της Παναγίας. Βλέπουμε ακόμη τους ποιμένες, οι οποίοι προσκυνούν το θείο βρέφος. Αυτό συνέβηκε το βράδυ της γεννήσεως του Ιησού. Βλέπουμε τους μάγους να οδηγούνται από το αστέρι προς τη Βηθλεέμ και να προσκυνούν τον Ιησού. Αυτό συνέβηκε δύο χρόνια μετά την γέννηση, όταν ο Ιωσήφ και η Παναγία πήγαν για προσκύνημα στον τόπο όπου γεννήθηκε ο Ιησούς. Βλέπουμε τέλος τις δύο γυναίκες να λούζουν το Ιησού, γεγονός το οποίο συνέβηκε κατά την μετάβαση της Παναγίας, του Ιωσήφ και του Ιησού στην Αίγυπτο. Αυτοί και άλλοι πολλοί είναι οι λόγοι που οι συνθέτες εμπνεύστηκαν από την γιορτή των Χριστουγέννων για να συνθέσουν έργα αφθάστου ωραιότητας.

Ευχόμαστε και σήμερα να αναδειχθούν απόγονοι των μεγάλων αυτών συνθετών, όπως του Bach, του Handel, του Σαιν-Σανς και να υπάρξουν νέες συνθέσεις μέσα στα πλαίσια του 21^ου αιώνα. Ακόμη θα θέλαμε να παροτρύνουμε τους μαθητές του ωδείου μας να ασχοληθούν με την ερμηνεία έργων για διάφορα όργανα, που έχουν συντεθεί για την γιορτή των Χριστουγέννων. Δεν ενδείκνυται να ασχολούμαστε μόνο με τα κομμάτια των εξετάσεων αλλά να κάνουμε και κάποιες χριστουγεννιάτικες ανάπαυλες, οι οποίες αναζωογονούν το ενδιαφέρον του μαθητή στην πορεία του προς την εκμάθηση του οργάνου που διάλεξε για να μάθει.

Ευχόμαστε σε όλους καλά Χριστούγεννα!

Κωνσταντίνος Καβάφης –Κεριά

Χριστόδουλος Βασιλειάδης

(Πίνακας: Χριστόδουλου Βασιλειάδη)

Ο Κωνσταντίνος Καβάφης γεννήθηκε το 1863 στην Αλεξάνδρεια και πέθανε το 1933 πάλιν εις την Αλεξάνδρεια, τη μέρα που συμπλήρωνε 70 χρόνια ζωής. Θεωρεί τον εαυτό του Κωνσταντινουπολίτη την καταγωγήν.  Έζησε μεγάλο μέρος της παιδικής του ηλικίας στην Αγγλία. Ο Καβάφης επεξεργαζόταν για χρόνια ένα στίχο από τα ποιήματά του, προτού δημοσιευτούν. Τα ποιήματά του χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες, τα ιστορικά, τα αισθησιακά και τα φιλοσοφικά. Στα ποιήματά του χρησιμοποιεί σαν γλώσσα ένα μίγμα καθαρεύουσας και δημοτικής, ο λόγος του είναι λιτός, τα ποιήματα του είναι πολύ σύντομα και σχεδόν απουσιάζει παντελώς η ομοιοκαταληξία.

Στο ποίημα «Κεριά» ο Κ. Καβάφης εκφράζει την ανησυχία του για το πόσο σύντομα περνά ο χρόνος. Το γεγονός αυτό το εκφράζει με μια απλή και πολύ παραστατική παρομοίωση: Οι μέρες του παρελθόντος βρίσκονται πίσω, σαν μια γραμμή από θλιβερά σβησμένα κεριά, ενώ οι μέρες του μέλλοντος βρίσκονται μπροστά του σαν μια σειρά από κεριά αναμμένα, χρυσεστά και ζωηρά. Ο ποιητής επιλέγει τα αναμμένα κεριά του μέλλοντος, αφού αυτά συμβολίζουν την ελπίδα και αισιοδοξία για το μέλλον. Όσον αφορά τη σύλληψη, είναι ένα από τα απλούστερα ποιήματα. Όμως δια μέσου του ποιήματος ο ποιητής εκφράζει τα συναισθήματά του. Η εικόνα με τα σβησμένα κεριά μεταδίδει στον αναγνώστη την απελπισία του ποιητή, για το πόσο γρήγορα περνούν οι μέρες της ζωής του.

Τα αναμμένα κεριά καλύπτουν μόνο την πρώτη στροφή του ποιήματος, ενώ ο ποιητής ασχολείται με τα σβησμένα κεριά του παρελθόντος στις άλλες τρεις στροφές. Το ποίημα δεν μπορεί να θεωρηθεί αλληγορικό, αλλά οραματικό. Από το ποίημα απουσιάζει η ομοιοκαταληξία. Ο στίχος του είναι ελεύθερος και απέριττος, είναι δε ιαμβικός ανισοσύλλαβος. Ο τόνος του ποιήματος είναι μελαγχολικός.

Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΡΩΣΗ Δ

 

Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΡΩΣΗ Γ

Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΡΩΣΗ Β

 

Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΡΩΣΗ Α

 

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΣΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΠΙΑΝΟ IA΄

  Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

Όταν ένα κομμάτι πιάνου εκτελείται σε ελαφρώς πιο γρήγορο χρόνο, τότε είναι καλύτερα να γίνει αυτό με λιγότερο ήχο. Αντίθετα, όταν η εκτέλεση γίνεται σε ελαφρώς πιο αργό χρόνο, τότε για να διατηρηθεί το έργο ζωντανό και ευχάριστο στην ακοή, αρμόζει περισσότερος ήχος και μεγαλοπρέπεια.

Συμπερασματικά, θα ήθελα να τονίσω τη σπουδαιότητα του ρόλου που διαδραματίζει ο χρόνος στην μουσική με τον εξής κανόνα: Στη μουσική όταν εκτελέσεις ένα έργο στο χρόνο του, τότε αυτό είναι καλό. Όταν αντίθετα εκτελέσεις τις νότες ενός κομματιού πριν την ώρα τους, τότε αυτό είναι έγκλημα. Όταν τέλος καθυστερήσεις λίγο τους φθόγγους ενός κομματιού – εννοείται εκεί όπου πρέπει – τότε αυτή η απρόσμενη, μικρή αναμονή επιφέρει ένα θαυμάσιο αποτέλεσμα στην ακοή. «Η ακρίβεια είναι καλή, η βιασύνη τραγική, ενώ η καθυστέρηση θαυμάσια».

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΣΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΠΙΑΝΟ I΄

 Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

Για να τονίσουμε το τέλος ενός κομματιού χρειάζεται ο τελικός φθόγγος ή η συγχορδία να αποδοθεί με κάποια καθυστέρηση, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου απουσιάζει σχετική ένδειξη αργοπορήματος και άσχετα με το πόσο δυνατό ή μαλακό είναι το κομμάτι μας. Τεχνικά, μια μικρή αναπνοή υποβοηθάει την επιτυχία του αργοπορήματος.

Εφόσον κάποιος μαθητής έχει μάθει καλά ένα κομμάτι, τότε μπορεί να βάζει το μετρονόμο να κτυπά για ένα ολόκληρο μέτρο, παρά για ένα κτύπημα. Για παράδειγμα, εάν στο κομμάτι μας πρέπει να εκτελεστεί το τέταρτο στο 120, τότε βάζουμε να κτυπά το μισό παρεστιγμένο στο 40, εφόσον πρόκειται για μέτρο των τριών τετάρτων. Με αυτό τον τρόπο δίνεις περισσότερη κίνηση, όχι γρηγοράδα, στο κομμάτι[1]. Το κομμάτι έτσι εκτελείται με πιο πολλή ζωντάνια και ροή. Αλλοιώς το κομμάτι χάνει την παραστατικότητά του και εκτελείται συλλαβιστά[2].

(συνεχίζεται)

---

[1] Αυτή την έννοια έχει και ο συνεπτυγμένος χρόνος στην ψαλτική τέχνη (βυζαντινή μουσική).

[2] Το ίδιο φαινόμενο παρατηρούμε και στην ποίηση. Όταν ένας αρχάριος απαγγέλλει ένα ποίημα, το απαγγέλλει συλλαβιστά. Αντίθετα όταν ένας φτασμένος ποιητής απαγγέλλει ένα ποίημα, τότε το απαγγέλλει με ύφος και με ζωντάνια, χωρίς να συλλαβίζει.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΣΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΠΙΑΝΟ Θ΄

  Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

Πολλοί εκτελεστές ερμηνεύουν αρκετές φορές έργα σε υπερβολικά γρήγορους χρόνους. Αυτό θεωρούμε ότι γίνεται για επίδειξη ικανοτήτων και αυτοπροβολή και όχι για σωστή ερμηνεία και απόδοση ενός έργου[1].

Αναφορικά με το αργοπόρημα ή την επιτάχυνση, πού τυχόν να υπάρχουν σε διάφορα σημεία των έργων, αυτά πρέπει να γίνονται προσεκτικά και με πολλή σκέψη. Όπως έχουμε αναφέρει προηγουμένως, ο μαθητής πρέπει να μάθει το κομμάτι πρώτα στον σωστό χρόνο και αργότερα να προσπαθήσει να εκτελέσει τα αργοπορήματα. Για να μπορέσουμε να εκτελέσουμε ένα αργοπόρημα, θα μπορούσαμε να σκεφτούμε μια μηχανή, η οποία σβήνει σταδιακά από το 100-95-90-80-70-50-30-0. Κατά τη γνώμη μας, τα αργοπορήματα είναι σωστά μόνο όταν είναι και ανάλογα με το χρόνο στο οποίο εκτελείται ένα κομμάτι. Αλλιώς αποβαίνουν κακόγουστα και ακαλαίσθητα. Είναι και πάλιν, χρέος του καθηγητή να μάθει στον μαθητή τον σωστό τρόπο, με τον οποίο γίνεται ένα αργοπόρημα.

(συνεχίζεται)

---

[1] Βλ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ, Το πιάνο, όπ.π., σ. 18.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΣΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΠΙΑΝΟ Η΄

 Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

Θεωρώ ότι είναι επίσης καλή πρακτική κάποια γρήγορα μέρη ή και ολόκληρα έργα πιάνου, που πρόκειται να παρουσιαστούν σε συναυλία, να έχουν μελετηθεί από τους εκτελεστές πρώτα σε αργούς χρόνους. Με αυτό τον τρόπο δίδεται η δυνατότητα τόσο στα δάκτυλα, καρπό και χέρι όσο και στη σκέψη να προσαρμοστούν σε κάθε λεπτομέρεια του έργου και να συνηθίσουν τις διάφορες μελωδικές του γραμμές, φυσιολογικά και ομαλά. Το ίδιο ισχύει, βέβαια, και για τους μαθητές όπου κατά την καθημερινή τους μελέτη μια σταδιακή αύξηση των χρόνων θα αποτρέψει την ένταση, που συνοδεύει την «βιαστική» εκμάθηση του μουσικού κομματιού, γεγονός που οδηγεί σε άκομψες εκτελέσεις.

Πολλές φορές η λογική λειτουργεί ως ένας ανασταλτικός παράγοντας στην ερμηνεία του έργου, αντίθετα με το συναίσθημα που «σπρώχνει» προς τα εμπρός και κατευθύνει τον εκτελεστή σε μια σωστότερη ερμηνεία. Ωστόσο επειδή μια άρτια ερμηνεία χρειάζεται την συμβολή και των δύο στοιχείων, θεωρούμε ότι είναι σημαντικό να μπορούμε να ανατρέπουμε την αναστολή, που πηγάζει από την λογική. Ένας πρακτικός τρόπος προς τούτο είναι δια μέσου κάποιας «ώθησης» στην εκτέλεση, όπως ένα ελαφρώς γρηγορότερο παίξιμο, ώστε η λογική να κινείται παράλληλα με το προκαλών επιτάχυνση συναίσθημα.

(συνεχίζεται)

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΣΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΠΙΑΝΟ Z΄

 Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου) 

Στη συνάφεια αυτή θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο μαθητής πρέπει πρώτα να μάθει να παίζει ένα κομμάτι, εκτελώντας το ακριβώς στον χρόνο του και αργότερα, όταν δηλαδή το μάθει, τότε να εκτελεί τις διάφορες εναλλαγές του χρόνου, δηλαδή τα αργοπορήματα, επιταχύνσεις, rubato κλπ, που μπορεί να υπάρχουν μέσα στο κομμάτι[1]. Αν ακόμη αρχάριος ο μαθητής αρχίσει να εκτελεί τις διάφορες εναλλαγές στο χρόνο, τότε υπάρχει κίνδυνος να μάθει να τις εκτελεί λανθασμένα. Γι’ αυτό πιστεύω ότι είναι καλό συνήθειο οι καθηγητές να μαθαίνουν τα κομμάτια στους μαθητές χρησιμοποιώντας μετρονόμο, και αφού τα μάθουν ως ένα καλό επίπεδο, τότε να αφήνουν τους μαθητές να εκτελούν τα κομμάτια ελεύθερα, καθοδηγώντας τους στα σημεία, που υπάρχουν εναλλαγές στον χρόνο.

---

[1] Βλ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ, Το πιάνο, όπ.π., σ. 17.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΣΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΠΙΑΝΟ ΣΤ΄

   Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

Πολλές φορές ο μετρονόμος μπορεί να σκοτώνει την εσωτερική μας διάθεση. Αν π.χ. χρησιμοποιούμε πολύ αργούς χρόνους για να μελετήσουμε ένα έργο, τότε αυτό πιθανόν να λειτουργήσει ως ανασταλτικός παράγοντας και να δημιουργήσει απογοήτευση μέσα μας. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να μη έχουμε την κατάλληλη διάθεση για να μελετήσουμε ένα έργο για πιάνο. Το ίδιο ισχύει και όσον αφορά τη διδασκαλία. Πρέπει πάντοτε να βρίσκουμε τον κατάλληλο χρόνο, στον οποίο ο μαθητής θα μπορεί να εκτελέσει ένα κομμάτι. Ούτε να είναι πολύ αργός, οπόταν θα του δημιουργήσει απογοήτευση, ούτε πάλιν να είναι πολύ γρήγορος, οπόταν θα δημιουργηθούν τεχνικές δυσκολίες, τις οποίες ο μαθητής δεν θα μπορεί να αντεπεξέλθει και να υπερβεί. Γι’ αυτό ένας έμπειρος δάσκαλος του πιάνου πρέπει να μπορεί να διακρίνει κάθε φορά ποιος είναι ο κατάλληλος χρόνος, από τον οποίο μπορεί να αρχίσει να μελετά ο μαθητής ένα κομμάτι για πιάνο.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΣΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΠΙΑΝΟ Ε΄

  Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

Συχνό αποτέλεσμα της εκμάθησης  χωρίς μετρονόμο είναι η αθέλητη αλλαγή στο χρόνο από μαθητές κατά τη διάρκεια ακόμη και διπλωματικών εξετάσεων. Από μόνος του ο άνθρωπος δεν είναι δυνατόν να έχει στην εντέλεια μέσα του την αίσθηση του χρόνου και να κρατά τον σωστό χρόνο σε μια κίνηση ενός έργου από την αρχή μέχρι το τέλος.

Ο προχωρημένος μαθητής ή καθηγητής του πιάνου που έχει εξοικειωθεί με τις διαβαθμίσεις του μετρονόμου είναι σε θέση να μαθαίνει ένα έργο χωρίς να τον χρησιμοποιεί. Τότε μόνο θα του φανεί χρήσιμος ο μετρονόμος όταν έχει πλέον μάθει το κομμάτι και θελήσει να επιβεβαιώσει και επαληθεύσει την ορθότητα και σταθερότητα του χρόνου.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΣΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΠΙΑΝΟ Δ΄

   Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

Μια αργή κίνηση ενός έργου, όπως π.χ. η δεύτερη κίνηση μιας σονάτας ή ενός κοντσέρτου, συμβαίνει να αποδίδεται από ορισμένους εκτελεστές ελαφρώς πιο αργά από τον κανονικό χρόνο. Αυτό εγκυμονεί τον κίνδυνο το έργο να αρχίσει να γίνεται ανιαρό. Επειδή ο εκτελεστής πρέπει να κρατά το ακροατήριο συγκεντρωμένο στην εκτέλεση του έργου, θα ήταν έτσι καλύτερα η συγκεκριμένη αργή κίνηση να εκτελείται ελαφρώς πιο γρήγορα.

Ένα άλλο σημαντικό θέμα, το οποίο αφορά τον χρόνο, είναι και η χρησιμοποίηση του μετρονόμου από τους μαθητές καθώς και τους καθηγητές του πιάνου. Επικρατούν δύο εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις. Η πρώτη άποψη θεωρεί ότι η χρήση του μετρονόμου είναι απαραίτητη σε όλες τις περιπτώσεις παντού και πάντοτε, ενώ η δεύτερη άποψη θεωρεί ότι ο χρόνος πρέπει να προσδιορίζεται ολοκλήρως από τον εκτελεστή χωρίς την χρήση μετρονόμου. Κατά τη γνώμη μου, η αλήθεια βρίσκεται κάπου ενδιάμεσα των δύο απόψεων. Σίγουρα ένας αρχάριος μαθητής πρέπει να χρησιμοποιεί τον μετρονόμο, όχι όμως από τα πρώτα στάδια της εκμάθησης του πιάνου, αλλά όταν προχωρήσει κάπως και μπορεί να συμβαδίζει με τον μετρονόμο. Ο μετρονόμος, λοιπόν, πιστεύω ότι είναι ένα απαραίτητο εφόδιο για την πρόοδο του μαθητή, αφού τον βοηθά να εντυπώσει μέσα του τις μικρές και λεπτομερείς διαβαθμίσεις του χρόνου, οι οποίες φαίνονται καθαρά στο μετρονόμο, και, κάτι πολύ ευεργετικό: να εξοικειωθεί με αυτές.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΣΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΠΙΑΝΟ Γ΄

  Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία: Αλεξία Φιλίππου)

Είναι, ωστόσο, σημαντικό να γνωρίζουμε ότι, στις μουσικές εκτελέσεις, χρόνος και ένταση δεν είναι σωστό να θεωρούνται ως παράγοντες ανάλογοι. Συνήθως όταν κάποιοι αρχάριοι μαθητές εκτελούν ένα έργο αργά, έχουν ταυτόχρονα την τάση να το εκτελούν και πιο μαλακά, ενώ το αντίθετο συμβαίνει με κάποιο γρήγορο χρόνο: η εκτέλεση είναι πιο δυνατή από το κανονικό. Για να αποφευχθεί αυτή η λανθασμένη πρακτική, ο καθηγητής, που ασφαλώς θα πρέπει να γνωρίζει αυτό τον κίνδυνο, οφείλει να καθοδηγεί τον αρχάριο μαθητή σε πιο μαλακά παιξίματα, όταν έχουμε γρήγορη χρονική αγωγή και σε πιο δυνατές εκτελέσεις, όταν εισάγει αργούς χρόνους. Ασφαλώς δεν εννοούμε ότι όλα τα γρήγορα μέρη πρέπει να εκτελούνται και μαλακά, ή ότι όλα τα αργά μέρη πρέπει να εκτελούνται και δυνατά. Απλά η υπόδειξη αυτή είναι μια «έξυπνη» άσκηση για να μπορέσουν οι μαθητές να απαλλαγούν από τις πιο πάνω ισχυρά δεμένες με την ανθρώπινη φύση, τάσεις.

Στην ελληνική γλώσσα χρησιμοποιούμε μόνο μια λέξη, την λέξη «σιγά», όταν θέλουμε να εκφράσουμε και τις δύο έννοιες, της έντασης και του χρόνου. Επειδή στη συνείδησή μας έχουμε ταυτίσει την έκφραση «σιγά» με μείωση στην ένταση καθώς και με επιβράδυνση στο χρόνο, οι καθηγητές θα πρέπει να υποδεικνύουν την αυτονομία των, ότι δηλαδή, γενικά ένταση και χρόνος δεν πρέπει να συμβαδίζουν αλλά να είναι δύο ανεξάρτητοι παράγοντες. Εν τούτοις, δεν αποκλείονται περιπτώσεις έργων όπου υπάρχει συμπόρευση, δηλαδή γρήγορο μαζί και δυνατό ή αργό μαζί και μαλακό παίξιμο. Οι αρμονικοί (ταιριαστοί) συνδυασμοί χρόνου και έντασης, πέραν των δεσμεύσεων, που επιβάλλουν οι ατέλειες της ανθρώπινης φύσεως (οι τάσεις), αναδεικνύουν τον ικανό εκτελεστή.