Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΠΕΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΜΠΑΡΟΚ ΕΠΟΧΗ

Χριστόδουλου Βασιλειάδη

A.

α΄. Γένεση της όπερας

Μία ομάδα από μουσικούς στη Φλωρεντία, όπως ο Vincenzo Galilei[1], ο Guilio Caccini (1550-1618) και ο Jacopo Peri (1561-1663) συναντιόντουσαν στα ανάκτορα και συζητούσαν για διάφορα μουσικά θέματα. Από αυτές τις συναντήσεις προέκυψε το συνοδευμένο ρετσιτατίβο[2].Το πρώτο μουσικό δράμα ήταν το «Δάφνη» και ακολούθως η όπερα «Ευρυδίκη» και τα δύο σε σύνθεση του Peri. Ο πρώτος μεγάλος συνθέτης όπερας υπήρξε ο Claudio Monteverdi[3] (Κρεμόνα 1567-Βενετία 1643). Ο Μοντεβέρντι στη Μάντοβα γράφει τις πρώτες του όπερες «Ορφέας» (1607) σε πέντε πράξεις και «Αριάδνη» (1608)[4]. Γύρω στα μέσα του 17^ου αιώνα οι χορευτικές σκηνές (δράμα) αναμίχθηκαν με τις αφηγήσεις και έτσι προετοιμάζουν το έδαφος για την δημιουργία της όπερας.

β΄. Jean-Baptiste Lully

Ο Ιταλός συνθέτης Jean-Baptiste Lully από παιδί μετακόμισε στην Γαλλία[5]. Στα 1653 διορίστηκε αυλικός συνθέτης από τον βασιλιά Λουδοβίκο ΙΔ΄. O Lully μελέτησε την τεχνοτροπία του Cavalli, και έτσι πήρε αρκετά στοιχεία γύρω από την όπερα. Στα τελευταία δεκαπέντε χρόνια της ζωής του ο Lully διευθύνει την Όπερα των Παρισίων και έτσι του δίνεται ο ευκαιρία να συνθέσει μια σειρά από όπερες. Η όπερα στη Γαλλία διατήρησε τη δική της ανεξαρτησία και κυρίως τη γαλλική γλώσσα. Ο Lully ονόμαζε τις όπερές του «λυρικές τραγωδίες» (tragedies lyriques). Οι όπερες αυτές έχουν λιγότερη ποικιλία στη μορφή  από εκείνη των ιταλικών όπερων. Τα ρετσιτατίβα επίσης έχουν πλούσια ορχηστρική επένδυση και η μουσική είναι αυστηρή. Η χορωδία χρησιμοποιείται σε μεγάλο βαθμό ενώ η ορχήστρα ακούγεται μόνη στην εισαγωγή και στα χορευτικά μέρη της όπερας[6].

Το 1618 άρχισε ο τριακονταετής πόλεμος με σκοπό να αναχαιτίσουν τη προέλαση του προτεσταντισμού στην Γερμανία. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα το να μην αναπτυχθεί  και καθιερωθεί η όπερα. Η πρώτη όπερα στα βόρεια των Άλπεων ήταν η Ανδρομέδα του Girolamo Giacobbi (1567-1629). Στο Τοργκάου του ποταμού Έλβα στα 1627 έχουμε την πρώτη όπερα με γερμανικό κείμενο, την Δάφνη του Heinrich Schütz (1585-1627)[7]. Ο Sigmund Staden στα 1644 γράφει την όπερα «Αιωνιότητα Ψυχής» (Seelewig), η οποία έχει διασωθεί. Την εποχή αυτή η όπερα ευδοκιμούσε περισσότερο στην Ιταλία και δεν μπορούμε ακόμη να μιλούμε για γερμανικό ύφος. Γι’ αυτό και ο Mozart ένα αιώνα μετά συνέθετε ιταλικές όπερες[8]. Η όπερα του Αμβούργου εγκαινιάστηκε στα 1678 με ένα θρησκευτικό έργο το «Αδάμ και Εύα» του Johann Theile[9] (1646-1724).

Στο Αμβούργο γύρω στα τέλη του 17^ου αιώνα διαπρέπουν οι συνθέτες Nikolaus Strungk[10], ο Johann Franck και ο Johann Föster. Ένας μεγάλος συνθέτης όπερας στο Αμβούργο, με πάνω από εκατό όπερες στο ενεργητικό του, είναι ο Reinhard Keiser.

(συνεχίζεται)

---

[1] Πατέρας του αστρονόμου Γαλιλαίου.

[2] Βλ. HEADINGTON, Ιστορία, σ. 128. KENNEDY, Dictionary, σ. 522.

[3] Βλ. HEADINGTON, Ιστορία, σ. 129. KENNEDY, Dictionary, σ. 427.

[4] Από την «Αριάδνη» σώζεται μόνο ο «Θρήνος της Αριάδνης», τον οποίο έγραψε για τον θάνατο για της δικής του συζύγου. Βλ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ, Λεξικό, σ. 13.

[5] Βλ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, Μουσική, σσ. 44-45.

[6] Βλ. HEADINGTON, Ιστορία, σ. 134. KENNEDY, Dictionary, σσ. 381-382.

[7] Η όπερα αυτή δυστυχώς έχει χαθεί. Βλ. KENNEDY, Dictionary, σ. 579.

[8] Βλ. HEADINGTON, Ιστορία, σ. 136.

[9] O Johann Theile υπήρξε μαθητής του Heinrich Schütz. Βλ. KENNEDY, Dictionary, σ. 554.

[10] Ο Nikolaus Strungk στα 1693 άνοιξε δικό του θέατρο στην Λειψία και ανέβασε μια δική του όπερα, την «Άλκηστη».